വടക്കന്‍ രാജസൂയം

ഒരേ പുരാണകഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിത്തന്നെ പലരും 

ആട്ടക്കഥകൾ രചിക്കുക ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പിൽക്കാലത്ത് പ്രചാരം സിദ്ധിക്കുക ഇതിൽ ഒരു ആട്ടക്കഥയ്ക്ക് മാത്രമാവും. ഒരേ പേരിൽ രചിക്കപ്പെട്ടതും ഇന്നും അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നതുമായ ഒരു ആട്ടക്കഥയാണ് രാജസൂയം. ദക്ഷിണകേരളത്തിൽ പ്രചാരമുള്ളതും 'തെക്കൻ രാജസൂയം' എന്ന് പറയപ്പെടുന്നതുമായ ആട്ടകഥ കാർത്തികതിരുനാൾ മഹാരാജവുകൊണ്ട് കൽപ്പിച്ചുണ്ടാക്കിയതാണ്. ഉത്തരകേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിൽവന്നതും 'വടക്കൻ രാജസൂയം' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നതുമായ ആട്ടക്കഥ  എളയിടത്തു നമ്പൂതിരിയാൽ രചിക്കപ്പെട്ടതും.

കഥാസംഗ്രഹം

പാണ്ഡവര്‍ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തില്‍ സ്വൈരമായി

വസിക്കുന്നകാലത്ത് ഒരിക്കല്‍ ധര്‍മ്മപുത്രന്‍ തന്റെ ധര്‍മ്മപത്നിയായ പാഞ്ചാലിയോട് സംഭാഷണം ചെയ്യുന്നതാണ് ആദ്യരംഗം. ധര്‍മ്മപുത്രന്‍, അര്‍ജ്ജുനന്റെ ബലവീര്യത്താല്‍ തങ്ങള്‍ക്കു ലഭ്യമായ ആ വിശ്വോത്തരമായ കൊട്ടാരത്തിന്റെ വിശേഷങ്ങളെ പ്രശംസിക്കുന്നു. രണ്ടാം രംഗത്തില്‍ സ്വര്‍ഗ്ഗത്തില്‍ നിന്നും ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലെത്തുന്ന നാരദമഹര്‍ഷിയെ സല്‍ക്കരിച്ചിരുത്തി ധര്‍മ്മപുത്രന്‍ ആഗമനോദ്ദേശം ആരായുന്നു. നാരദന്‍ പാണ്ഡു പറഞ്ഞയച്ചതുപ്രകാരം ധര്‍മ്മസുതനോട് രാജസൂയയാഗം അനുഷ്ടിക്കുവാന്‍ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ധര്‍മ്മപുത്രന്‍ ഈ കാര്യത്തില്‍ കൃഷ്ണന്റെ അഭിപ്രായം അറിയുവാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. താമസിയാതെ തന്നെ കൃഷ്ണനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാം എന്നു പറഞ്ഞ് നാരദര്‍ ദ്വാരകയിലേയ്ക്ക് യാത്രയാകുന്നു. ഇക്കാലത്ത് ഒരിക്കല്‍ ബലഭദ്രന്‍ പ്രണയിനിമാരുമായി രൈകതപര്‍വ്വതത്തില്‍ മധുപാനരസത്തില്‍ ലോലുപനായി വിഹരിക്കുന്നു രംഗം മൂന്നില്‍. നാലാം രംഗത്തില്‍, മിത്രമായിരുന്ന നരകാസുരനെ വധിച്ചതില്‍ ശ്രീകൃഷ്ണനോടുള്ള പകപോക്കുവാന്‍ തക്കം പാര്‍ത്തിരുന്ന വിവിദന്‍ എന്ന വാനരശ്രേഷ്ഠന്‍ രൈകതത്തിലെത്തി ബലഭദ്രനെ കാണുന്നു. അനന്തരം ബലദേവന്‍ മധുപാനം ചെയ്ത് മയങ്ങികിടക്കവെ വിവിദന്‍ ബലദേവപത്നിമാരെ അപഹരിക്കുവാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നു രംഗം അഞ്ചില്‍. പെട്ടന്ന് ഉണരുന്ന ബലഭദ്രര്‍ യുദ്ധത്തില്‍ വിവിദനെ വധിക്കുന്നു. ആറാം രംഗത്തില്‍ നാരദന്‍ ദ്വാരകയിലെത്തി ശ്രീകൃഷ്ണനെ കാണുകയും, ധര്‍മ്മപുത്രന്റെ യാഗോദ്ദേശ്യത്തെ അറിയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ സസന്തോഷാദരം അതിനെ അഭിനന്ദിക്കുകയും ഉടന്‍ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് പോകാന്‍ ഉറപ്പിച്ചുകൊണ്ട് നാരദരെ യാത്രയാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തത്സമയം ജരാസന്ധനാല്‍ പീഡിതരായ 228 രാജാക്കന്മാരുടെ സന്ദേശവാഹകനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്‍ വന്ന്, ജരാസന്ധനെ വധിച്ച് രാജാക്കന്മാരെ രക്ഷിക്കണമെന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു രംഗം ഏഴില്‍. അങ്ങിനെ ചെയ്തുകൊള്ളാം എന്ന് സത്യംചെയ്ത് ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ ബ്രാഹ്മണനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് യാത്രയാക്കുന്നു. തുടര്‍ന്ന് രാജസൂയമോ ജരാസന്ധവധമോ ആദ്യം വേണ്ടത് എന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ തന്റെ വിശ്വസ്തമന്ത്രിവര്യനായ ഉദ്ധവനുമായി ആലോചിക്കുന്നു. രാജസൂയത്തിന് സകലരാജാക്കന്മാരേയും ജയിക്കേണ്ടതാകയാല്‍ ഈ രണ്ടു കാര്യങ്ങളും ഒന്നിച്ചുതന്നെ നടത്താമെന്നുള്ള ഉദ്ധവോക്തി സ്വീകരിച്ച് ഭഗവാന്‍ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു. എട്ടാം രംഗത്തില്‍ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലെത്തി ധര്‍മ്മപുത്രനുമായി സംസാരിച്ച് കാര്യങ്ങള്‍ ഉറപ്പിച്ചശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ ജരാസന്ധവധത്തിനായി ഭീമാര്‍ജ്ജുനന്മാരേയും കൂട്ടി മഗധത്തിലേയ്ക്ക് ഗമിക്കുന്നു. ഒന്‍പതാം‌രംഗത്തില്‍ ശ്രീകൃഷ്ണനും ഭീമാര്‍ജ്ജുനന്മാരും ബ്രാഹ്മണവേഷത്തില്‍ ജരാസന്ധനെ സമീപിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണരെ സ്വീകരിച്ചിരുത്തുന്ന ജരാസന്ധനെകൊണ്ട് ശ്രീകൃഷണന്‍ തങ്ങള്‍ ആവശ്യപ്പെടുന്നത് നല്‍കിക്കൊള്ളാം എന്ന് സത്യം ചെയ്യിക്കുന്നു. തുടര്‍ന്ന് കൃഷ്ണന്‍ ജരാസന്ധനോട് ദ്വന്ദയുദ്ധം ആവശ്യപ്പെടുകയും തങ്ങള്‍ ആരുക്കെയാണെന്നുള്ള സത്യം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ആശ്ചര്യസ്തബ്ധനാകുന്ന ജരാസന്ധന്‍ അവരെ പരിഹസിക്കുകയും ഭീമനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാനുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 15ദിവസങ്ങളോളം നീണ്ടുനിന്ന യുദ്ധത്തിനൊടുവില്‍ കൃഷ്ണനിദ്ദേശാനുസ്സരണം ഭീമന്‍ ജരാസന്ധനെ രണ്ടായി കീറി കടതലകള്‍ വിപരീതമായി ഇട്ട് വധിക്കുന്നു. അനന്തരം ജരാസന്ധപുത്രനായ സഹദേവനെ മഗധാരാജാവായി വാഴിക്കുകയും, കാരഗ്രഹത്തില്‍ കിടന്ന 228 രാജാക്കന്മാരേയും മോചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ട് കൃഷ്ണനും ഭീമാര്‍ജ്ജുനന്മാരും ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് മടങ്ങുന്നു. പത്താം രംഗത്തില്‍ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തില്‍ മടങ്ങിയെത്തുന്ന അര്‍ജ്ജുനന്‍ ധര്‍മ്മപുത്രരെ വിവരങ്ങളെല്ലാം ധരിപ്പിക്കുന്നു. സമ്പ്രീതനായ ധര്‍മ്മസുതന്‍ ശ്രീകൃഷ്ണനെ പ്രശംസിച്ച് ദ്വാരകയിലേയ്ക്ക് യാത്രയാക്കുന്നു. തുടര്‍ന്ന് പാണ്ഡവര്‍ ദിഗ്വിജയം നടത്തുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ ദ്വാരകയില്‍ മടങ്ങിയെത്തി തന്റെ സ്വല്പദിവസത്തെ വിരഹത്താല്‍ പരവശകളായ പ്രിയതമമാരെ സ്വാന്തനിപ്പിച്ച് താമസിയാതെ സ്വജനപരിവാര സമേതം രാജസൂയത്തിനായി വീണ്ടും ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു രംഗം 11ല്‍. പന്ത്രണ്ടാം രംഗത്തില്‍ തന്റെ ഉറ്റമിത്രമായ ജരാസന്ധന്റെ വധത്തില്‍ അമര്‍ഷം‌പൂണ്ട ശിശുപാലന്‍ പ്രതികാരം ചെയ്യേണ്ടതെങ്ങിനെ എന്ന് അനുജനും കാരുഷരാജാവുമായ ദന്ദവക്ത്രനുമായി ആലോചിക്കുന്നു. രാജസൂയത്തില്‍ വെച്ചുതന്നെ പകരംവീട്ടാന്‍ അവസരം ലഭ്യമാകും എന്ന ദന്ദവക്ത്രന്റെ അഭിപ്രായം മാനിച്ച് ഇരുവരും പരിവാരസമേതം ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെടുന്നു. രംഗം 13ല്‍ രാജസൂയ യാഗശാലയിലെത്തുന്ന ശിശുപാലന്‍ അവിടെ ധര്‍മ്മപുത്രന്‍ ശ്രീകൃഷ്ണന് അഗ്രപൂജ നല്‍കുന്നതുകണ്ട് അസൂയാഹങ്കാരോന്മത്തനായി പാണ്ഡവാദികളേയും ശ്രീകൃഷ്ണനേയും അതികഠിനമായി അധിക്ഷേപിക്കുന്നു. അതുകേട്ട് പൊറുക്കാനാവാതെ അര്‍ജ്ജുനന്‍ ശിശുപാലനോട് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. യുദ്ധമദ്ധ്യേ ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ വിശ്വരൂപം ധരിച്ച് സുദര്‍ശ്ശനചക്രത്താല്‍ ശിശുപാലന്റെ കണ്ഠം ഛേദിച്ച് മോക്ഷം നല്‍കുന്നു. അനന്തരം നിര്‍വ്വിഘ്നമാംവണ്ണം രാജസൂയയാഗം പൂര്‍ത്തീകരിച്ച ധര്‍മ്മപുത്രരെ ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ ആശംസിക്കുന്നതോടുകൂടി ആട്ടകഥ പൂര്‍ണ്ണമാകുന്നു.

മൂലകഥയില്‍ നിന്നുള്ള വെതിയാനങ്ങള്‍

മഹാഭാരതം ‘സഭാപര്‍വ്വം’ പൂര്‍വ്വഭാഗത്തിലും, മഹാഭാഗവതം

ഉത്തരാര്‍ദ്ധത്തിലുമായി(അദ്ധ്യായം67 മുതല്‍ 74വരെ) വരുന്ന കഥയാണ് രാജസൂയം. എഴുത്തച്ഛന്റെ കിളിപ്പാട്ടുഭാരതത്തിനെ ആധാരമാക്കിയാണ് ആട്ടകഥ രചിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് ദൃഷ്ടാന്തങ്ങള്‍ പ്രത്യക്ഷമാക്കുന്നു.

1.വിവിദവധം ഭാരതത്തില്‍ പ്രസ്ഥാപിക്കുന്നില്ല. ഇത് ഭാഗവതത്തില്‍ നിന്നും എടുത്തിട്ടുള്ളതാണ്.

2.മൂലകഥയില്‍ ജരാസന്ധനെകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണര്‍ സത്യംചെയ്യിക്കുന്നതായി ഇല്ല.

3.അഗ്രപൂജ ചെയ്യുന്നത് സഹദേവനാണെന്നാണ് മൂലത്തില്‍. ആട്ടകഥയില്‍ ധര്‍മ്മപുത്രര്‍ ബ്രാഹ്മണരെക്കൊണ്ട് പൂജിക്കുന്നതായാണ് പറയുന്നത്.

തെക്കൻ രാജസൂയം ആട്ടകഥയുമാള്ള പ്രധാന വെത്യാസങ്ങൾ

1.നാരദൻ ധർമ്മപുത്രനെ സന്ദർശ്ശിക്കുന്നതും, ബലരാമൻ വിവിദനെ വധിക്കുന്നതുമായ കഥാഭാഗങ്ങളും(ആദ്യത്തെ 6രംഗങ്ങൾ), ജരാന്ധവധാനന്തരം ശ്രീകൃഷ്ണൻ ദ്വാരകയിൽ മടങ്ങിയെത്തി പത്നിമാരെ സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്ന ഭാഗവും(രംഗം12), ശിശുപാലൻ അനുജനായ ദന്തവക്ത്രനുമായി കൂടിയാലോചിക്കുന്ന ഭാഗവും(രംഗം13), വടക്കൻ രാജസൂയത്തിൽ മാത്രമെ ഉള്ളു, തെക്കനിൽ ഇല്ല.

2.ധർമ്മപുത്രനും പാഞ്ചാലിയുമായുള്ള രംഗത്തോടെ വടക്കൻ രാജസൂയം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ശ്രീകൃഷ്ണനും പത്നിമാരുമായുള്ള രംഗത്തോടെയാണ് തെക്കൻ രാജസൂയം ആരംഭിക്കുന്നത്.

3.നാരദൻ ആദ്യവും തുടർന്ന് രാജാക്കന്മാരുടെ ദൂതനും യാദവസഭയിലെത്തുന്നതായാണ് വടക്കൻ രാജസൂയം ആട്ടക്കഥയിൽ. എന്നാൽ മറിച്ചാണ് തെക്കനിലുള്ളത്. തെക്കൻ രാജസൂയത്തിൽ രാജദൂതനാണ് ശ്രീകൃഷ്ണസമീപം വരുന്നത്. വടക്കനിൽ രാജാക്കന്മാരുടെ ദൂതനായി എത്തുന്നത് ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ്.

4.വടക്കൻ രാജസൂയത്തിൽ ജരാസന്ധൻ ചുവന്നതാടി വേഷമാണ്. എന്നാൽ തെക്കനിൽ ജരാസന്ധൻ കത്തിവേഷമാണ്.

5.ജരാസന്ധന്റെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്നും മോചിതരാക്കപ്പെടുന്ന രാജാക്കന്മാർ ശ്രീകൃഷ്ണനെ സ്തുതിക്കുന്നതായ രംഗം(ആറാം രംഗം) തെക്കൻ രാജസൂയത്തിൽ മാത്രമെ ഉള്ളു. വടക്കനിൽ ഇല്ല.

6.വടക്കൻ രാജസൂയത്തിൽ ശിശുപാലൻ കത്തിവേഷമാണ്. എന്നാൽ തെക്കനിൽ ശിശുപാലൻ ചുവന്നതാടി വേഷമാണ്.

7.ശിശുപാലവധാനന്തരം ഭംഗിയായി രാജസൂയയാഗം പൂർത്തീകരിച്ച് ധർമ്മപുത്രൻ ശ്രീകൃഷ്ണനെ സ്തുതിക്കുന്നതോടുകൂടി വടക്കൻ രാജസൂയം പൂർണ്ണമാകുന്നു. എന്നാൽ ശിശുപാലന്റെ വധമറിഞ്ഞ് യുദ്ധത്തിനെത്തുന്ന സുഹൃത്തായ വേണൂദാരിയേയും കിങ്കരരേയും ബലരാമൻ വധിക്കുന്നതോടെയാണ് തെക്കൻ രാജസൂയം ആട്ടകഥ അവസാനിക്കുന്നത്.

രംഗാവതരണത്തിലെ പ്രത്യേകതകള്‍

ഈ ആട്ടകഥയ്ക്ക് കാവ്യഗുണം കുറയുമെങ്കിലും

കഥകളിസമ്പ്രദായത്തില്‍, അതിന്റെ എല്ലാ വ്യവസ്ഥകളോടും കൂടി, ഭംഗിയായി അവതരിപ്പിക്കുവാന്‍ പാകത്തിനുള്ളതാണ് ഇതിലെ പദങ്ങളെല്ലാംതന്നെ.ഒന്നാംതരം കത്തിക്കും(ശിശുപാലന്‍), ഒന്നാംതരം താടിക്കും(ജരാസന്ധന്‍), ഇടത്തരക്കാര്‍ക്കും(ബലഭദ്രന്‍, ധര്‍മ്മപുത്രര്‍, ഭീമന്‍, അര്‍ജ്ജുനന്‍) ഒന്നാംതരം കുട്ടിത്തരത്തിനും(കൃഷ്ണന്‍) നല്ല സാധ്യതകളുള്ളതാണ് ഈ ആട്ടകഥ. ബ്രാഹ്മണപ്രിയനും മഗധരാജനും അഭിമാനിയും ബലവാനുമായ ജരാസന്ധനെ ആ നിലയ്ക്കനുസ്സരിച്ച് അവതരിപ്പിക്കേണ്ടുന്ന സവിശേഷമായ ഒരു ചുവന്നതാടി വേഷമാണ്.

ഇപ്പോള്‍ നിലവിലുള്ള അവതരണരീതി

ഈ ആട്ടകഥയിലെ 10,14 രംഗങ്ങള്‍ മാത്രമാണ് ഇന്ന്

സാധാരണയായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നത്. ഇതില്‍ തന്നെ പതിനാലാം രംഗം ശിശുപാലവധത്തോടെ അവസാനിപ്പിക്കുകയാണ് പതിവ്.

ആട്ടകഥാകാരന്‍

ഇളയേടത്ത് നമ്പൂതിരി

ലക്കിടിയിലെ ഇളയേടത്ത് ഇല്ലത്തെ അംഗമായിരുന്ന 

ഇദ്ദേഹം കിള്ളിക്കുറിശിമംഗലത്ത് പൂന്തോട്ടം നമ്പൂതിരിയുടെ ശിഷ്യനായിരുന്നു. ആട്ടകഥാകാരനെപറ്റി ഇതല്ലാതെ മറ്റുവിവരങ്ങളൊന്നും ലഭ്യമായിട്ടില്ല.

വടക്കന്‍ രാജസൂയം പുറപ്പാട്

രംഗത്ത്-ധര്‍മ്മപുത്രന്‍(കുട്ടിത്തരം പച്ചവേഷം), പാഞ്ചാലി(കുട്ടിത്തരം സ്ത്രീവേഷം)

വന്ദനശ്ലോകം-രാഗം:കേദാരഗൌള
“ലോകാനന്ദചിദംബരേശ കൃപയാ കീര്‍ത്തിം കലാകേളിഭി:
 പ്രാപ്തംതം ബഹുമാനിതം നൃപവരൈര്‍ നാമ്നാ ച ദാമോദരം
 പുഷ്പോദ്യാനഗൃഹസ്ഥഭൂസുരവരം ശിഷ്യൈസമസ്തൈര്‍വൃതം
 വന്ദേയോഗഗുരും സദാ മമ ഗുരും രംഗേ ജഗന്മോഹനം”
{ലോകാനന്ദസ്വരൂപനായ ചിദംബരേശന്റെ കാരുണ്യത്താൽ കലാവതരണംകൊണ്ടുള്ള യശസ്സിനെ നേടിയവനും രാജാക്കന്മാരാൽ ബഹുമാനിയ്ക്കപ്പെടുന്നവനും അനേകം ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടിയവനും യോഗഗുരുവും അരങ്ങിൽ എല്ലാവരുടേയും മനസ്സു കവരുന്നവനും പൂന്തോട്ടത്തില്ലത്ത് വസിയ്ക്കുന്നവനും ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനും ദാമോദരൻ എന്നുപേരോടുകൂടിയവനുമായ എന്റെ ഗുരുവിനെ എപ്പോഴും ഞാൻ വന്ദിയ്ക്കുന്നു.}

പുറപ്പാട് ശ്ലോകം-രാഗം:ഭൈരവി
“സ്വര്‍ല്ലോകാധിപതുല്യനാം നൃപവരന്‍ ധര്‍മ്മാത്മജന്‍ സോദരൈ-
 ര്‍മ്മല്ലാരേശ്ചരണാബ്ജഭക്തിനിപുണന്‍ കല്യാണവാരാന്നിധി
 സല്ലീലം നിജഭാര്യയാ രുചിരയാ പാഞ്ചാലപുത്ര്യാ മുദാ
 സോല്ലാസം നിജമന്ദിരേ സ കുതുകം രേമേ സരാമോ യഥാ”
{ഇന്ദ്രതുല്യനും കൃഷ്ണഭക്തിയില്‍ നിപുണനും ആയ രാജശ്രേഷ്ഠന്‍ ധര്‍മ്മപുത്രന്‍ സോദരരോടും ഭാര്യയായ, ഇഷ്ടപ്രേയസിയായ പാഞ്ചാലപുത്രിയോടുമൊന്നിച്ച് സസന്തോഷം, സോല്ലാസം, സകൌതുകം അവരുടെ മന്ദിരത്തില്‍ വസിച്ചുവന്നു.}

പദം-രാഗം:ഭൈരവി, താളം:ചെമ്പട
ചരണം1:
“ഇന്ദുകലാബുനിധി ചന്ദ്രനാം ധര്‍മ്മജന്‍
 ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥേ വാണീടിനാന്‍ ഇന്ദ്രനെന്നപോലെ
 വൃന്ദാരകതുല്യന്മാരാം സോദരന്മാരോടും
 സുന്ദരിയാം കൃഷ്ണയോടും ചേര്‍ന്നു ശോഭിക്കുന്നു”
ചരണം2:
“ദേവദേവനാം വാസുദേവനെ നിയതം
 സേവചെയ്തു ഭക്തിയോടെ മേവീടുന്നു നിത്യം
 മിത്രപൌത്രനാമജാതശത്രുതന്‍ഗുണാപ്തി
 മിത്രവര്‍ഗ്ഗത്തോടും ചേര്‍ന്നു ധാത്രിയില്‍ വിളങ്ങി”
{ചന്ദ്രവംശമാകുന്ന കടലിലെ ചന്ദ്രനായ ധര്‍മ്മജന്‍ ഇന്ദ്രനേപ്പോലെ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തില്‍ വാഴുന്നു. സോദരന്മാരോടും സുന്ദരിയായ കൃഷ്ണയോടും കൂടി ശോഭിക്കുന്നു. ദേവദേവനായ വാസുദേവനെ നിത്യവും സേവചെയ്തു് ഭക്തിയോടെ വാഴുന്നു. സൂര്യപൌത്രനായ അര്‍ജ്ജുനനോടും മറ്റു മിത്രങ്ങളോടും കൂടി ഭൂമിയില്‍ വിളങ്ങി.}

-----(തിരശ്ശീല)-----

വടക്കന്‍ രാജസൂയം 1മുതല്‍ 9വരെ രംഗങ്ങള്‍

1മുതല്‍ 8വരെ രംഗങ്ങള്‍

ഈ രംഗങ്ങള്‍ ഇപ്പോള്‍ സാധാരണയായി അവതരിപ്പിക്കുക പതിവില്ല.

ഒന്‍പതാം രംഗം

രംഗത്ത്-ജരാസന്ധന്‍‍(ഒന്നാംതരം ചുവന്നതാടിവേഷം), 3ബ്രാഹ്മണര്‍‍(ഇടത്തരം മിനുക്ക് വേഷങ്ങള്‍), ശ്രീകൃഷ്ണന്‍‍(കുട്ടിത്തരം മുടിവെച്ച പച്ചവേഷം), ഭീമന്‍‍(ഇടത്തരം പച്ചവേഷം), അര്‍ജ്ജുനന്‍‍(ഇടത്തരം പച്ചവേഷം)

ശ്ലോകം-രാഗം:സാരംഗം
“സാക്ഷാദ്വൈകുണ്ഡവാസീ പവനജവിജയാഭ്യാം സമം യാത്രയുംവീ-
 ണ്ടക്കാലം വിപ്രവേഷത്തൊടു മഗധപുരം പുക്കുതാന്‍ തല്‍ക്ഷണേന
 ധിക്കാരത്തോടുമേവും നരവരകുലകാലന്‍ ജരാസന്ധവീരന്‍
 സല്‍ക്കാരം ചെയ്തു മായാമയധരണിസുരന്മാരൊടിത്ഥം ബഭാഷേ”
{സാക്ഷാല്‍ വൈകുണ്ഡവാസിയായ ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ വായുപുത്രനോടും വിജയനോടും കൂടി വിപ്രവേഷത്തില്‍ വേഗം പുറപ്പെട്ട് മഗധപുരത്തില്‍ എത്തി. അപ്പോള്‍ ധിക്കാരിയും രാജകുലത്തിന്റെ കാലനുമായ ജരാസന്ധവീരന്‍ കപടബ്രാഹ്മണരായ അവരെ കണ്ട്, സല്‍ക്കരിച്ചിട്ട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.}

ജരാസന്ധന്റെ വീരരസപ്രധാനമായ തിരനോട്ടം-
ജരാസന്ധന്റെ തന്റേടാട്ടം-
തിരനോട്ടശേഷം വീണ്ടും തിരതാഴ്ത്തുമ്പോള്‍ ജരാസന്ധന്‍ രംഗമദ്ധ്യത്തിലെ പീഠത്തില്‍ ഉത്തരീയം വീശി ഇരിക്കുന്നു.
ജരാസന്ധന്‍:(എഴുന്നേറ്റ് സഭാവന്ദനം ചെയ്ത്, ആത്മഗതമായി) ‘എനിക്ക് ഏറ്റവും സുഖം ഭവിച്ചു. അതിന് കാരണമെന്ത്?’ (ആലോചിച്ച് മനസ്സിലാക്കിയിട്ട്) ‘എനിക്ക് തുല്യം ബലവീര്യപരാക്രമിയായി ഇന്ന് ലോകത്തില്‍ ആരാണുള്ളത്? ഒരുത്തരുമില്ല. അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ഏറ്റവും സുഖം ഭവിച്ചു. എന്നാല്‍ ഞാന്‍ ഇത്ര പരാക്രമിയാവാന്‍ കാരണം എന്ത്?’ (ഓര്‍ത്തിട്ട്) ‘അതെ, ത്രൈലോക്യനാഥനായുള്ള മഹേശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹം തന്നെ കാരണം. അതുകൊണ്ട് ഞാനാകട്ടെ നമ്മുടെ ശത്രുക്കളായുള്ള സകല രാജാക്കന്മാരേയും യുദ്ധത്തില്‍ ജയിച്ച് ഇവിടെ കാരാഗ്രഹത്തില്‍ കെട്ടിയിട്ടു കഴിഞ്ഞു. എന്നെ ഭയന്ന് യാദവന്മാര്‍ ഓടിപ്പോയി. എന്റെ ഭുജബലത്തോട് എതിരിടുവാന്‍ മായാവിയായ കൃഷ്ണനും സാധിച്ചില്ല. ഇങ്ങിനെ സര്‍വ്വ രാജാക്കന്മാരുടേയും നാഥനായി ഞാന്‍ ഭൂമിയെ മുഴുവന്‍ അധീനമാക്കി’+ (വീണ്ടും പീഠത്തിലിരുന്ന് ഉത്തരീയം വീശവേ വലുതായ ശബ്ദം കേട്ട് ഞെട്ടി എഴുന്നേറ്റിട്ട്) ‘എന്താണ് വലുതായ ശബ്ദം കേട്ടത്? എന്റെ ഗോപുരദ്വാരിയില്‍ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന പെരുമ്പറകള്‍ ആരോ അടിച്ച് പൊട്ടിച്ചതാണോ? അവ പൊട്ടുന്ന ദിവസം അനിക്കൊത്ത എതിരാളി വരുമെന്ന് പണ്ട് പിതാവ് അരുളിയിട്ടുണ്ട്. + ആരാണ് അവ തകര്‍ത്തത്?’ (പിന്മാറി തിരിഞ്ഞ് മുമ്പിലേയ്ക്ക് വന്ന് സൂക്ഷിച്ച് നോക്കിയിട്ട്) ‘ആരാണ് ദൂരെനിന്നും എന്റെ നേരേ വരുന്നത്? മൂന്ന് ബ്രാഹ്മണരാണോ? അതെ, പൂണൂല്‍ ഉണ്ട്. എന്നാല്‍ ബ്രാഹ്മണര്‍ ഇത്തരത്തിലുള്ള വസ്ത്രാഭരണങ്ങള്‍ അണിയുന്നത് മുന്‍പ് കണ്ടിട്ടില്ല. തന്നെയുമല്ല ഇവരെ കണ്ടാല്‍ ക്ഷാത്രവീര്യം മൂര്‍ത്തീ‍കരിച്ച് പ്രത്യേക്ഷമായതാണോ എന്നുതോന്നുകയും ചെയ്യുന്നു. എങ്കിലും ഇവര്‍ ബ്രാഹ്മണര്‍ തന്നെ. ഇതാ അവര്‍ എന്റെ സമീപത്തേയ്ക്കു വരുന്നു. ഇനി അവരെ സല്‍ക്കരിച്ച് വന്നകാര്യം ചോദിച്ചറിയുക തന്നെ.’
ജരാസന്ധന്‍ നാലാമിരട്ടിയെടുത്ത് കലാശിക്കുന്നതോടെ തിര ഉയര്‍ത്തുന്നു.

[+ ജരാസന്ധന്റെ തന്റേടാട്ടത്തില്‍ ഇവിടെ നടന്മാര്‍ മനോധര്‍മ്മാ‍നുശ്രുതമായി(സമയ സാഹചര്യങ്ങള്‍ക്കനുസ്സരിച്ച്) ജരാസന്ധന്റെ ഉല്‍പ്പത്തി കഥ ആടാറുണ്ട്.
ജരാസന്ധന്റെ ഉല്‍പ്പത്തി-
മഗധരാജാവായ ബൃഹദ്രഥന് കാശീരാജാവിന്റെ പുത്രിമാരായ രണ്ട് പത്നിമാരുണ്ടായിരുന്നു. ഇദ്ദേഹം സന്തതിയില്ലായ്കയാല്‍ വംശനാശം ഭയന്ന് വളരെ ദു:ഖിതനായി കഴിഞ്ഞുവന്നു. ഒരിക്കല്‍ ചണ്ഡകൌശികന്‍ എന്ന ഒരു മഹര്‍ഷിയെ കാണാനിടയായപ്പോള്‍ ബൃഹദ്രഥന്‍ തന്റെ സങ്കടം അദ്ദേഹത്തോട് ഉണര്‍ത്തിച്ചു. രാജാവിന് ആ താപസന്‍ ഒരു മാമ്പഴം നല്‍കുകയും, ‘ഈ ദിവ്യഫലം പത്നിക്കു നല്‍കുക,നിന്റെ അഭീഷ്ടം സിദ്ധിക്കും’ എന്ന് പറഞ്ഞ് അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു. മഗധാധിപന്‍ ആ പഴം രണ്ടാക്കി ഭാഗിച്ച് തന്റെ രണ്ടു ഭാര്യമാര്‍ക്കും നല്‍കി. അതു ഭക്ഷിച്ച രാജപത്നിമാര്‍ രണ്ടുപേരും മഹര്‍ഷിയുടെ അനുഗ്രഹഭലമായി താമസിയാതെതന്നെ ഗര്‍ഭം ധരിച്ചു. എന്നാല്‍ ഗര്‍ഭപൂര്‍ത്തിയായപ്പോള്‍ ഇരുവരും പ്രസവിച്ചത് ഒരു ശിശുവിന്റെ പകുതി ദേഹം വീതമായിരുന്നു. രാജാവും പത്നിമാരും പൂര്‍വ്വാധികം ദു:ഖിതരായിതീര്‍ന്നു. രാജനിദ്ദേശാനുസ്സരണം കിങ്കരന്മാര്‍ ശിശുദേഹങ്ങള്‍ സ്മശാനത്തില്‍ നിക്ഷേപിച്ചു. ഈ സമയത്ത് ശവംതിന്നു നടന്നിരുന്ന ജര എന്നൊരു വൃദ്ധരാക്ഷസി ഈ മാംസപിണ്ഡങ്ങള്‍ കാണാനിടയായി. അവള്‍ ഇവ ഒരുമിച്ച് കൈയ്യിലെടുത്ത് ഭക്ഷിക്കാനൊരുങ്ങവെ ആ അര്‍ദ്ധദേഹങ്ങള്‍ കൂടിച്ചേരുകയും ജീവചൈതന്യം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു. സംഗതികള്‍ മനസ്സിലാക്കിയ ജര സുന്ദരീവേഷം ധരിച്ച് ശിശുവിനെ രാജാവിന് കാഴ്ച്ചവെയ്ച്ചു. ആനന്ദഭരിതനായ മഗധാധീശനും പത്നിമാരും ബാലനെ സംരക്ഷിച്ച് വളര്‍ത്തി. ഇപ്രകാരം ജരയാല്‍ സന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടവനാകയാല്‍ ബാലന് ‘ജരാസന്ധന്‍’ എന്ന് പേര്‍ സിദ്ധിച്ചു.]

[+ജരാസന്ധന്റെ തന്റേടാട്ടത്തില്‍ ഇവിടെ നടന്മാര്‍ മനോധര്‍മ്മാ‍നുശ്രുതമായി പെരുമ്പറകളുടെ ഉത്ഭവകഥയും ആടാറുണ്ട്.
പെറുമ്പറകളുടെ ഉത്ഭവകഥ-
ജരാസന്ധന്‍ പ്രായപൂര്‍ത്തിയായതോടെ പിതാവായ ബൃഹദ്രഥന്‍ രാജ്യഭാരം പുത്രനുനല്‍കി പത്നിമാരോടൊനിച്ച് വാനപ്രസ്ഥത്തിനായി ഗമിച്ചു. അദ്ദേഹം ഇങ്ങിനെ ചണ്ഡകൌശികന്റെ ആശ്രമത്തില്‍ കഴിയുന്നകാലത്ത് ഒരിക്കല്‍ ഗജരൂപത്തിലെത്തിയ ഋഷഭന്‍ എന്നു പേരായ ഒരു അസുരനുമായി ഏറ്റുമുട്ടാനിടയായി. ഋഷഭനെ വധിച്ച ബൃഹദ്രഥന്‍ അവന്റെ ചര്‍മ്മം ഉപയോഗിച്ച് മൂന്ന് വലിയ പെരുമ്പറകള്‍ നിര്‍മ്മിച്ച് തന്റെ നഗരിയുടെ കവാടത്തില്‍ സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പെരുമ്പറയില്‍ ഒന്ന് മുട്ടിയാല്‍ അതിന്റെ മുഴക്കം ഏതാണ്ട് ഒരുമാസം വരേയ്ക്കും നീണ്ടുനില്‍ക്കുമത്രേ!]

വീണ്ടും തിരശ്ശീലനീക്കുമ്പോള്‍ ബ്രാഹ്മണര്‍ മൂവരും ഇടതുവശത്ത് നില്‍ക്കുന്നു. വലതുഭാഗത്തുകൂടി ജരാസന്ധന്‍ ഏടുത്തുകലാശത്തോടെ പ്രവേശിക്കുന്നു. ജരാസന്ധന്‍ ബ്രാഹ്മണരെ കണ്ട്, മൂവരേയും പ്രത്യേകം വന്ദിക്കുന്നു.
ജരാസന്ധന്‍:‘ഇരിയ്ക്കിന്‍, ഇരിയ്ക്കിന്‍’
കൃഷ്ണബ്രാഹ്മണന്‍:‘ഏയ് വേണ്ടാ, ഇവിടെ നിന്നുകൊള്ളാം’
ജരാസന്ധന്‍:‘നില്‍ക്കുകയോ? പാടില്ല, ഇരിക്കണം’(ബ്രാഹ്മണരെ നിര്‍ബന്ധിച്ച് പീഠങ്ങളില്‍ ഇരുത്തിയശേഷം) ‘നിങ്ങള്‍ക്ക് സൌഖ്യമല്ലെ?’
കൃഷ്ണബ്രാഹ്മണന്‍:‘അതെ, സൌഖ്യം തന്നെ’
ജരാസന്ധന്‍:‘നിങ്ങളെ കണ്ടതിനാല്‍ ബഹുസന്തോഷമായി. ഇനി ഞാന്‍ പറയുന്നത് വഴിപോലെ ശ്രവിച്ചാലും’
ജരാസന്ധന്‍ നാലാമിരട്ടികലാശം എടുത്തിട്ട് പദം അഭിനയിക്കുന്നു.

ജരാസന്ധന്റെ പദം-രാഗം:സാരംഗം, താളം:ചെമ്പ
പല്ലവി:
“ഭൂസുരശിരോമണികളാം നിങ്ങളുടെ ഭാസുരപദങ്ങള്‍ കലയേ”
അനുപല്ലവി:
“ഏതൊരു പ്രദേശമി തലംകൃതം നിങ്ങളാല്‍
 മോദേനചൊല്‍വിന്‍ അഭിവാഞ്ഛിതമതൊക്കെയും
(“ഭൂസുരശിരോമണികളാം നിങ്ങളുടെ ഭാസുരപദങ്ങള്‍ കലയേ”)
ചരണം1:
“ദിക്കുകളൊക്കെയധുനാ നമ്മുടയ ശക്തിപുകഴ്ത്തുന്നില്ലേ
 മല്‍ക്കരബലത്തോടെതൃ നില്പതിന്നു പാര്‍ക്കിലോ
 ശക്തി നഹി ശക്രനു മതോര്‍ക്ക മമ വിക്രമം”
(“ഭൂസുരശിരോമണികളാം നിങ്ങളുടെ ഭാസുരപദങ്ങള്‍ കലയേ”)
{ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠരായ നിങ്ങളുടെ ശോഭായമാനങ്ങളായ പാദങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നേന്‍. നിങ്ങള്‍ ഏതൊരു പ്രദേശമാണ് അലങ്കരിക്കുന്നത്? സന്തോഷത്തോടുകൂടി ആഗ്രഹങ്ങളൊക്കെയും ചൊല്ലിയാലും. ദിക്കുകളിലൊക്കെ നമ്മുടെ ശക്തിയെ പുകഴ്ത്തുന്നില്ലെ? ഓര്‍ത്താല്‍ എന്റെ കരബലത്തോട് എതിര്‍ത്തു നില്‍ക്കാന്‍ ഇന്ദ്രനും ശക്തിയില്ല. എന്റെ വിക്രമം അത്രയ്ക്കുണ്ടെന്ന് വിചാരിച്ചാലും.}

ബ്രാഹ്മണരുടെ പദം-രാഗം:മാരധനാശി, താളം:ത്രിപുട
കൃഷ്ണബ്രാഹ്മണന്‍:
ചരണം1:
“മാഗധേശ്വര കേള്‍ക്കെടോ ഞങ്ങളുടെ
 ഭാഷിതമെല്ലാമെ സാമ്പ്രതം
 ഭാഗധേയം തവ പാര്‍ക്കിലഹോ പാരം
 ഭാതിജഗത്രയേ രാജന്ദ്രവീരാ ഹേ”
{മഗധരാജാവേ, ഞങ്ങളുടെ വാക്കുകളെല്ലാം വഴിപോലെ കേള്‍ക്കുക. ഹേ, രാജേന്ദ്രാ, വീരാ, ഓര്‍ത്താല്‍ ഹോ! അങ്ങയുടെ ഭാഗ്യം ജഗത്രയത്തിലും ഏറ്റവും ശോഭിക്കുന്നു.}

“മാഗധേശ്വര കേള്‍ക്കെടോ“ (ജരാസന്ധന്‍-കോട്ട:ദേവദാസ്, കൃഷ്ണബ്രാഹ്മണന്‍-കോട്ട:സുധീര്‍

ഭീമബ്രാഹ്മണന്‍:
ചരണം2:
“ഭൂദേവന്മാര്‍ യാചിച്ചതൊക്കെയും
 ഭൂമിപ നീ കൊടുത്തീടും പോല്‍
 കാമിതം ഞങ്ങള്‍ക്കും സാധിയ്ക്കുമെന്നുള്ള-
 തുള്ളിലുദിക്കുന്നു രാജേന്ദ്രവീരാ ഹേ”
{ഭൂദേവന്മാര്‍ യാചിച്ചതൊക്കെയും ഭൂമിപനായ നീ കൊടുത്തീടുമല്ലൊ. ഹേ, രാജേന്ദ്രാ, വീരാ, അതുപോലെ ഞങ്ങള്‍ക്കും ആഗ്രഹം സാധിക്കുമെന്ന് മനസ്സില്‍ തോന്നുന്നു.}

ജരാസന്ധന്‍:
ചരണം2:
“ഉള്ളിലതിഗര്‍വ്വമിയലും നിങ്ങളാര്‍
 ഉള്ളതുരചെയ്ക തരസാ
 കള്ളമൊഴി ഭൂസുരര്‍ ചൊല്ലുകയുമില്ലല്ലോ
 ചൊല്ലിയതബദ്ധമഹ മില്ലതിനുസംശയം”
(“ഭൂസുരശിരോമണികളാം നിങ്ങളുടെ ഭാസുരപദങ്ങള്‍ കലയേ”)
{ഉള്ളില്‍ അതിയായ ഗര്‍വ്വമിയലുന്ന നിങ്ങളാരെന്നുള്ളത് പെട്ടന്ന് പറഞ്ഞാലും. ഭൂസുരര്‍ കള്ളം ചൊല്ലുകയില്ലല്ലോ. ഞാന്‍ പറഞ്ഞത് അബദ്ധം, അതിനു സംശയമില്ല.}

അര്‍ജ്ജുനബ്രാഹ്മണന്‍:
ചരണം3:
“എന്തുവാഞ്ഛിതം ഞങ്ങള്‍ക്കെന്നുള്ളതും
 ചൊല്‍‌വാന്‍ കിഞ്ചന വൈഷമ്യം
 എന്തെന്നാലും തരാമെന്നു സത്യം ചെയ്കില്‍
 ചൊല്ലാം പരമാ‍ര്‍ത്ഥം രാജേന്ദ്രവീരാ ഹേ”
{എന്താഗ്രഹമാണ് ഞങ്ങള്‍ക്കുള്ളതെന്ന് പറയാന്‍ കുറച്ചു വൈഷമ്യമുണ്ട്. ഹേ, രാജേന്ദ്രാ, വീരാ, എന്തായാലും അത് തരാമെന്ന് സത്യം ചെയ്യാമെങ്കില്‍ പരമാര്‍ത്ഥം ചൊല്ലാം.}

ജരാസന്ധന്‍:
ചരണം3:
“കഷ്ടമിതു ഭൂമിസുരരേ നിങ്ങളുടെ
 ധാര്‍ഷ്ട്യമതിവിസ്മയമഹോ
 പെട്ടന്നു ചൊല്‍‌വിനഭിവാഞ്ഛിതമൊക്കെയും
 തുഷ്ട്യാ ദദാമി ഖലു സത്യം വദാമ്യഹം”
(“ഭൂസുരശിരോമണികളാം നിങ്ങളുടെ ഭാസുരപദങ്ങള്‍ കലയേ”)
{ഇതു കഷ്ടം! ഹോ! ഭൂമിസുരരേ, നിങ്ങളുടെ ഈ ധാര്‍ഷ്ട്യം ഏറ്റവും വിസ്മയം തന്നെ. ആഗ്രഹങ്ങളൊക്കെയും പെട്ടന്ന് പറഞ്ഞാലും. തുഷ്ടനായി ഞാന്‍ തരുന്നുണ്ട് എന്ന് സത്യം വരിക്കുന്നു.}

കൃഷ്ണബ്രാഹ്മണന്‍:
ചരണം4:
“എന്നാലിഹ മോദേന ഞങ്ങള്‍ക്കു
 ദ്വന്ദയുദ്ധം ദേഹി ഭൂപതേ
(താളം:മുറിയടന്ത)
 ഇന്ദുകുലമൌലി ^ഭീമനിവന്‍ പാര്‍ത്ഥ-
 നന്യന്‍ മുകുന്ദന്‍ ഞാന്‍ രാജേന്ദ്രവീരാ ഹേ”
{എന്നാല്‍ ഇവിടെ സന്തോഷത്തോടെ ഞങ്ങള്‍ക്ക് ദ്വന്ദയുദ്ധം നല്‍കിയാലും ഭൂപതേ. ഹേ, രാജേന്ദ്രാ, വീരാ, ചന്ദ്രവംശതിലകനായ ഭീമനാണിവന്‍. പാര്‍ത്ഥനാണ് മറ്റയാള്‍. ഞാന്‍ മുകുന്ദനും.}

[^‘ഇന്ദുകുലമൌലി’ എന്ന് തുടങ്ങുന്നതോടെ ക്രമത്തില്‍ ബ്രാഹ്മണര്‍ നിഷ്ക്രമിക്കുകയും ഭീമാര്‍ജ്ജുനകൃഷ്ണന്മാര്‍ പ്രവേശിക്കുകയും കൃഷ്ണന്‍ തുടര്‍ന്ന് പദം ആടുകയും ചെയ്യുന്നു.]

ജരാസന്ധന്‍ ക്രോധഹാസ്യങ്ങള്‍ മാറിമാറി നടിച്ച് യുദ്ധപദം ആടുന്നു.

യുദ്ധപദം-രാഗം:പന്തുവരാളി, താളം:ചെമ്പട
ജരാസന്ധന്‍:
പല്ലവി:
“ചിത്രമഹോചരിതം ഭവതാമതി ചിത്രമഹോ ചരിതം”

“ചിത്രമഹോചരിതം“ (ജരാസന്ധന്‍-കോട്ട:ദേവദാസ്, കൃഷ്ണന്‍-ആര്‍.എല്‍.വി. പള്ളിപ്പുറം സുനില്‍, ഭീമന്‍-കലാ:പ്രശാന്ത്)

ചരണം1:
“പാര്‍ത്ഥിവകുലഹതരാകും നിങ്ങള്‍
 പൃഥ്വീസുരവരവേഷത്തോടെ
 ഭീത്യാ നമ്മുടെ സവിധേ വന്നിഹ
 യുദ്ധമിരന്നതു പാര്‍ക്കിലിദാനിം”
(“ചിത്രമഹോചരിതം ഭവതാമതി ചിത്രമഹോ ചരിതം”)
ചരണം2:
“എത്രയുമധികമശക്തന്‍ കൃഷ്ണന്‍
 പാര്‍ത്ഥനിവന്‍ മൃദുകോമളഗാത്രന്‍
 മല്‍ക്കരതാഡനമൊന്നു തടുപ്പാന്‍
 പക്ഷേ പവനജനോര്‍ക്കില്‍ വിവാദം”
(“ചിത്രമഹോചരിതം ഭവതാമതി ചിത്രമഹോ ചരിതം”)
{ഹോ! വിചിത്രം തന്നെ നിങ്ങളുടെ കഥ. രാജവംശത്തില്‍ പിറന്ന നീചന്മാരായ നിങ്ങള്‍ ഇപ്പോള്‍ ബ്രാഹ്മണവേഷത്തില്‍ ഭയത്തോടെ നമ്മുടെ സവിധത്തില്‍ വന്ന് യുദ്ധം യാചിച്ചത് ഓര്‍ത്താല്‍ ഹോ! എത്രയും വിചിത്രംതന്നെ. എത്രയും അധികം അശക്തനാണ് കൃഷ്ണന്‍. മൃദുകോമളശരീരിയാണ് പാര്‍ത്ഥന്‍. എന്റെ കൈകൊണ്ടുള്ള അടി ഒന്ന് തടുക്കാന്‍ ഒരുപക്ഷെ ഭീമന് സാധിക്കുമോ എന്ന് ചിന്തിച്ചാല്‍ സംശയം.}

“പാര്‍ത്ഥിവകുലഹതരാകും നിങ്ങള്‍“ (ജരാസന്ധന്‍-കോട്ട:ദേവദാസ്, കൃഷ്ണന്‍-കോട്ട:മനോജ്, അര്‍ജ്ജുനന്‍-കോട്ട:രാജുനാരായണന്‍, ഭീമന്‍-കോട്ട:എ.ഉണ്ണികൃഷ്ണന്‍‍)

ഭീമന്‍:
ചരണം3:
“ഹന്ത വിവാദം തീര്‍പ്പാന്‍ നിന്നുടെ
 അന്തകനാകിയ ഭീമനെടാ ഞാന്‍
 അന്തരമില്ലിഹ നമ്മൊടെതിര്‍ത്താല്‍
 അന്തകസീമനി തവ ഖലുവാസം”
പല്ലവി:
“കഷ്ടമഹോ ചരിതം കുമതേ തവ
 കഷ്ടമഹോ ചരിതം”
ചരണം4:
“ശക്തിപെരുത്ത ഹിഡിംബനെയും യുധി
 തത്സമനാം ബകരാക്ഷസനേയും
 ബദ്ധരുഷാ കൊലചെയ്തേന്‍ ഞാന്‍ പുന-
 രത്രഭവാനോടെന്തിഹ ദണ്ഡം?”
(“കഷ്ടമഹോ ചരിതം കുമതേ തവ കഷ്ടമഹോ ചരിതം”)
{നിന്റെ സംശയം തീര്‍ക്കുവാന്‍ വന്ന നിന്റെ അന്തകനായ ഭീമനാണെടാ ഞാന്‍. എന്നോടെതിര്‍ത്താല്‍ പിന്നെ അന്തകന്റെ അടുത്തായിരിക്കും നിന്റെ വാസം. ഇതിന് മാറ്റമില്ല. ഹോ! കഷ്ടം തന്നെ ചരിതം. ദുഷ്ടമനസ്സായവനേ, നിന്റെ ചരിതം ഹോ! കഷ്ടം തന്നെ. ശക്തിപെരുത്ത ഹിഡിംബനേയും അവനു സമനായ ബകരാക്ഷസനേയും യുദ്ധത്തില്‍ നേരിട്ട് ക്രൂരമായി കൊലചെയ്തു ഞാന്‍. പിന്നെ ഇപ്പോളിവിടെ ഭവാനോട് യുദ്ധം ചെയ്യാന്‍ എന്ത് പ്രയാസം?}

ജരാസന്ധന്‍:
ചരണം5:
“മതി മതി നിന്നുടെ പൌരുഷവചനം
 കൊതി തവ രണമതിലുണ്ടെന്നാകില്‍
 ഗദയുടുനമ്പൊടെടുത്തു തടുത്തതി-
 മദമൊടു രണഭുവി വരിക ദുരാത്മന്‍”
{മതി, മതി, നിന്റെ പൌരുഷമായ വാക്കുകള്‍. ദുരാത്മാവേ, നിനക്ക് രണത്തില്‍ കൊതിയുണ്ടെങ്കില്‍ ഉടനെ ഗദയെടുത്ത് തടുത്തുകൊണ്ട് ഏറ്റവും മദത്തോടെ രണഭൂമിയിലേയ്ക്ക് വരിക.}

ജരാസന്ധന്‍ രണ്ടു ഗദകള്‍ വരുത്തി ഭീമനോട് ഇഷ്ടമുള്ളത് എടുത്തുകൊള്ളുവാന്‍ നിര്‍ദ്ദേശിക്കുന്നു. ഭീമന്‍ ഗദകള്‍ പരിശോധിച്ച് ഒന്ന് കരസ്തമാക്കുന്നു. മറ്റേഗദ ജരാസന്ധനും കൈയ്യിലെടുക്കുന്നു. കൃഷ്ണാര്‍ജ്ജുനന്മാര്‍ നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.

ഭീമ(കോട്ട:എ.ഉണ്ണികൃഷ്ണന്‍)ജരാസന്ധ(കോട്ട:ദേവദാസ്)യുദ്ധം

ശേഷം യുദ്ധവട്ടം-
ജരാസന്ധനും ഭീമനും ക്രമത്തില്‍ പോരുവിളിച്ച് ഗദായുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. തുടര്‍ന്ന് ഇരുവരും മല്ലയുദ്ധത്തിലേയ്ക്ക് കടക്കുന്നു. ഭീമന്‍ ജരാസന്ധനെ നിലത്തടിച്ച് ഒരു കാലില്‍ പിടിച്ച് കീറി ശരീരം പിളര്‍ന്ന് രണ്ടാക്കിയിടുന്നു. എന്നാല്‍ അര്‍ദ്ധശരീരങ്ങള്‍ താനേകൂടിച്ചേരുകയും ജരാസന്ധന്‍ എഴുന്നേറ്റ് വീണ്ടും യുദ്ധത്തിലേര്‍പ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. വീണ്ടും ഒരിക്കല്‍ കൂടി ഇത് ആവര്‍ത്തിക്കുന്നു. ഭീമന്‍ തളര്‍ച്ചയോടെ യുദ്ധം തുടരുന്നു. മേളം കൊട്ടികലാശിക്കുന്നതോടെ ഗായകര്‍ ശ്ലോകം ചൊല്ലുന്നു.

ഭീമന്‍(കലാ:പ്രശാന്ത്) ജരാസന്ധനെ(കോട്ട:ദേവദാസ്) നിലത്തടിച്ച് ഒരു കാലില്‍ പിടിച്ച് കീറുന്നു.

ശ്ലോകം-^രാഗം:കേദാരഗൌളം
“വീരന്മാര്‍ തമ്മിലേവം കഠിനതരമുടന്‍ ദ്വന്ദയുദ്ധം തുടങ്ങീ
 പാരം ഭീമന്‍ തളര്‍ന്നു തദനു വിജയനാല്‍ തദ്വധോപായസാരം
 സാരജ്ഞന്‍ കണ്ടു ഭീമന്‍ ഝടുതി മഗധനെ തള്ളിയിട്ടാശു ദേഹം
 നേരേ കീറികളഞ്ഞപ്പവനജനവനെ കാലഗേഹത്തിലാക്കി”
{ഉടനെ വീരന്മാര്‍ തമ്മില്‍ ഇപ്രകാരം കഠിനതരമായ ദ്വന്ദയുദ്ധം തുടങ്ങി. ഭീമന്‍ ഏറ്റവും തളര്‍ന്നു. അപ്പോള്‍ കൃഷ്ണനിദ്ദേശാനുസ്സരണം വിജയന്‍ ഭീമന് ഉപായം കാട്ടിക്കൊടുത്തു. അതുകണ്ട ഭീമന്‍ പെട്ടന്ന് മഗധനെ തള്ളിയിട്ടിട്ട് ഉടനെ ദേഹം കീറി തരിച്ചിട്ടു. അങ്ങിനെ അവനെ ആ വായുപുത്രന്‍ കാലപുരിയിലാക്കി.}

[^ശ്ലോകം ചൊല്ലുന്നതോടെ ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ പ്രവേശിച്ച് വലതുവശത്തെ പീഠത്തില്‍ കയറിനിന്നുകൊണ്ട് ഒരു ഇല ചീന്തി കടയും തലയും ഇരുവശമാക്കി എറിഞ്ഞുകാട്ടുന്നു. ഇതുകണ്ട് കാര്യം മനസ്സിലാക്കുന്ന ഭീമന്‍ ജരാസന്ധനെ നിലത്തുകിടത്തി അപ്രകാരം കീറി എറിഞ്ഞ് വധിക്കുന്നു. കൃഷ്ണനിര്‍ദ്ദേശാനുസ്സരണം അര്‍ജ്ജുനന്‍ ഭീമന് ഉപായം കാട്ടികൊടുത്തു എന്നാണ് ശ്ലോകത്തില്‍ ഉള്ളതെങ്കിലും ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ തന്നെ ഉപായം കാട്ടിക്കൊടുക്കുന്നതായാണ് അരങ്ങുവഴക്കം.‍]

‘തദ്വധോപായസാരം’(കൃഷ്ണന്‍-ആര്‍.എല്‍.വി.പള്ളിപ്പുറം സുനില്, ഭീമന്‍-കലാ:പ്രശാന്ത്, ജരാസന്ധന്‍-കോട്ട:ദേവദാസ്‍)

-----(തിരശ്ശീല)-----

വീണ്ടും തിരനീക്കുമ്പോള്‍ ഭീമന്‍ പ്രവേശിച്ച് ‘അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട’ വെച്ച് മുന്നോട്ട് വരുന്നു. കൃഷ്ണനും അര്‍ജ്ജുനനും പ്രവേശിക്കുന്നു. തുടര്‍ന്ന് മൂവരും ചേര്‍ന്ന് ജരാസന്ധനാല്‍ തടവിലാക്കപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാരെയെല്ലാം മോചിപ്പിക്കുകയും ജരാസന്ധപുത്രനായ സഹദേവനെ മഗധരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത് വാഴിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ശ്രീകൃഷ്ണന്‍:‘ഇനി രാജസൂയത്തിന് ഉത്സാഹിക്കുകയല്ലെ?’
ഭീമാര്‍ജ്ജുനന്മാര്‍:‘അപ്രകാരം തന്നെ’
ശ്രീകൃഷ്ണന്‍:‘എന്നാല്‍ ഇനി നമുക്ക് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് പോയി യുധിഷ്ഠിരനെ കണ്ട് വിവരങ്ങള്‍ ധരിപ്പിച്ചിട്ട് രാജസൂയത്തിനായി ഉത്സാഹിക്കാം.’
മൂവരും നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.

-----(തിരശ്ശീല)-----

വടക്കന്‍ രാജസൂയം 10മുതല്‍ 13വരെ രംഗങ്ങള്‍

11,12 രംഗങ്ങള്‍

ഈ രംഗങ്ങള്‍ ഇപ്പോള്‍ നടപ്പിലില്ല.

പതിമൂന്നാം രംഗം

രംഗത്ത്-ശിശുപാലന്‍(ഒന്നാംതരം കത്തിവേഷം), ശ്രീകൃഷ്ണന്‍, ധര്‍മ്മപുത്രന്‍‍(ഇടത്തരം പച്ചവേഷം), അര്‍ജ്ജുനന്‍, പൂജാബ്രാഹ്മണര്‍‍(കുട്ടിത്തരം മിനുക്കുവേഷങ്ങള്‍), നാരദന്‍‍(കുട്ടിത്തരം മിനുക്കുവേഷം)

ശ്ലോകം^-രാഗം:ഘണ്ടാരം
“ശിഷ്ടന്മാരഥ രാജവൃന്ദമഖിലം വിപ്രാദിനാനാജനൈ
തുഷ്ട്യാപാണ്ഡവമന്ദിരത്തിലഴകോടെത്തീടിനാര്‍ സര്‍വ്വരും

 പെട്ടന്നകഥകേട്ടു ചേദിനൃപതി രൂക്ഷാകൃതിസ്തല്‍ക്ഷണേ
 രുഷ്ടോ സൌ ശിശുപാലനട്ടഹസിതൈരിത്ഥം ബഭാഷേനുജം”
{സജ്ജനങ്ങളായ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും, ബ്രാഹ്മണാദി നാനാജനങ്ങളും ഉത്സാഹത്തോടെ പാണ്ഡവരുടെ മന്ദിരത്തില്‍ എത്തിചേര്‍ന്നു. ആ കഥകേട്ട് ചേദിരാജാവ് പെട്ടന്ന് ക്രുദ്ധനായി. ഭയങ്കരസ്വരൂപനായി അട്ടഹസിച്ചുകൊണ്ട് ആ ശിശുപാലന്‍ അപ്പോള്‍ അനുജനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.}

[^ഇത് പന്ത്രണ്ടാം രംഗത്തിന്റെ അവതരണശ്ലോകമാണ്. ശിശുപാലന്റെ തിരനോക്കിനായാണ് ഇത് ഇവിടെ ചൊല്ലുന്നത്.]

ആലവട്ട മേലാപ്പുകളോടുകൂടിയുള്ള ശിശുപാലന്റെ തിരനോട്ടം-
ശിശുപാലന്റെ ഇരുന്നാട്ടം-
തിരനോട്ടശേഷം ശിശുപാലന്‍ രംഗമദ്ധ്യത്തിലെ പീഠത്തിലിരുന്നുകൊണ്ട് തിരതാഴ്ത്തിയിട്ട് ഉത്തരീയം വീശുന്നു.
ശിശുപാലന്‍:(ചിന്തയില്‍ അമര്‍ഷം വര്‍ദ്ധിച്ച്, ആത്മഗതമായി) ‘കഷ്ടം! ആ യുധിഷ്ഠിരന് രാജസൂയം ചെയ്‌വാനായിക്കൊണ്ട് കൃഷ്ണനും ഭീമനും അര്‍ജ്ജുനനും ചേര്‍ന്ന് കപടബ്രാഹ്മണരായി ചെന്ന് എന്റെ അത്മസുഹൃത്തായിരുന്ന ജരാസന്ധനെ കൊന്നുകളഞ്ഞല്ലോ. കഷ്ടം തന്നെ. ദുഷ്ടബുദ്ധികളായ പാണ്ഡവരുടെ ഈവിധമുള്ള ചതിപ്രയോഗങ്ങള്‍ ഓര്‍ക്കുമ്പോള്‍ ഇവരെ കൂട്ടത്തോടെ സംഹരിക്കാതിരുന്നുകൂടാ, തീര്‍ച്ച.’ (പെട്ടന്ന് ദൂരെ കണ്ട്) ‘എന്റെ നേരേ വരുന്നതാര്?’ (എഴുന്നേറ്റ് സൂക്ഷിച്ച് നോക്കിയിട്ട്) ‘ഒരു ദൂതന്‍ തന്നെ. ഇനി അവന്‍ വന്ന കാര്യം അറിയുകതന്നെ’ (വട്ടംതിരിഞ്ഞ് വന്നതോടെ സമീപമെത്തിയ ദൂതനെ കണ്ട്, അനുഗ്രഹിച്ച്, സന്ദേശം വാങ്ങി വായിക്കുന്നു. ദൂതനെ അയച്ചശേഷം ആത്മഗതമായി) ‘ധര്‍മ്മപുത്രന്‍ എന്നെ രാജസൂയത്തിന് ക്ഷണിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്റെ സുഹൃത്തായിരുന്ന ജരാസന്ധനെ കൊല്ലിച്ച ഇവന്റെ യാഗത്തിന് പോകണമോ?’ (ചിന്തിച്ചിട്ട്) ‘ങാ, ഏതായാലും പോവുകതന്നെ. എന്റെ സുഹൃത്തായ ദുര്യോധനെ അവിടെ കാണാം. ശത്രുവായ കൃഷ്ണനേയും കാണാം. ആ ചതിയന്റെ താന്തോന്നിത്തമെല്ലാം സദസില്‍ വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യാം. വേണ്ടി വന്നാല്‍ യുദ്ധം ചെയ്ത് പാണ്ഡവരെ വധിക്കാം. എന്നാല്‍ സുഹൃത്തിന്റെ വധത്തിന് പ്രതിക്രിയയും ആയി.
ശേഷം ശിശുപാലന്റെ പടപ്പുറപ്പാട്-
ശിശുപാലന്‍:(‘അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട’ചവുട്ടിനിന്ന് ഇടതുഭാഗത്ത് സൂതനെകണ്ട്,അനുഗ്രഹിച്ചിട്ട്) ‘എടോ സൂതാ,വേഗം തേര്‍ ഒരുക്കി കൊണ്ടുവന്നാലും.’ (സൂതനെ അനുഗ്രഹിച്ചയച്ചശേഷം ‘അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട’വെച്ചുനിന്ന് വലത്തേക്കു തിരിഞ്ഞ് അനുജനേയും സേനാനികളേയും കണ്ട്, അനുഗ്രഹിച്ചിട്ട്) ‘അല്ലയോ സോദരാ‍, ദന്ദവക്ത്രാ, നീയും ഉടനെ സേനയോടുകൂടി ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടുകൊള്‍ക. അല്ലയോ കിങ്കരന്മാരേ, ആയുധങ്ങളെല്ലാം വേഗത്തില്‍ കൊണ്ടുവരിക.’ (സേനാനികളെ അനുഗ്രഹിച്ചയച്ചുതിരിഞ്ഞ് ‘അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട’ചവുട്ടിനിന്ന് ഇടത്തേക്കു തിരിഞ്ഞ് സൂതനെ കണ്ട്) ‘കൊണ്ടുവന്നുവോ?’ (സൂതന്റെ മറുപടി കേൾക്കുന്നതായി നടിച്ചിട്ട്)'ഉവ്വോ?' (രഥം നോക്കിക്കണ്ട്, പിടിച്ചിളക്കി പരിശോധിച്ച് തൃപ്തനായിട്ട് സൂതനോടായി) ‘തേരു തെളിക്കുവാന്‍ വരട്ടെ’ (വീണ്ടും ‘അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട’ ചവുട്ടി വലത്തേക്കു തിരിഞ്ഞ് സേനാനികളെ കണ്ട്) ‘കൊണ്ടുവന്നുവോ?’ (മറുപടി കേൾക്കുന്നതായി നടിച്ചിട്ട്)'ഉവ്വോ? എന്നാൽ കൊണ്ടുവാ'
ശിശുപാലന്‍ വലംകൈ മലർത്തിനീട്ടി അമ്പും വില്ലും വാങ്ങി ഞാണ്‍ മുറുക്കി വില്ല് തൊട്ടുവന്ദിച്ചിട്ട് ഞാണൊലിയിട്ട് പരിശോധിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അമ്പും വില്ലും ഓരോ കൈകളിലായി പിടിച്ച് മുന്നിലേയ്ക്ക് കുമ്പിട്ട് പിന്നോക്കം ചാടിനിന്ന് 'അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട'ചവുട്ടിയിട്ട് അമ്പും വില്ലും തേരിലേയ്ക്ക് വെച്ചുകെട്ടുന്നു. അനന്തരം ശിശുപാലന്‍ വാളും പരിചയും, ത്രിശൂലം, കുന്തം മുതലായ ആയുധങ്ങളോരോന്നും വാങ്ങി ഇതുപോലെ പയറ്റി 'അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട'ചവുട്ടി രഥത്തില്‍ വെച്ചുകെട്ടുന്നു. തുടര്‍ന്ന് ഇരുപുറങ്ങളിലുമുള്ള തന്റെ ഉടവാളുകള്‍ ഓരോന്നായി അരയിൽനിന്നും എടുത്ത് ഇളക്കിതുടച്ചിട്ട് ഉറയിൽത്തന്നെ വെച്ചുറപ്പിക്കുന്നു.
(താളം:തൃപുട)
ശിശുപാലന്‍ 'പരുന്തുകാൽ'ചവുട്ടിക്കൊണ്ട് പടക്കോപ്പണിഞ്ഞ് അരയും തലയും മുറുക്കി യുദ്ധസന്നദ്ധനാകുന്നു.
(താളം:ചെമ്പട)
ശിശുപാലന്‍:('അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട'ചവുട്ടിനിന്ന് ഇടത്തുഭാഗത്തായി സൂതനെക്കണ്ട്) ‘എടോ സൂതാ, ഇനി രഥം ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് വഴിപോലെ തെളിച്ചാലും’ (വലത്തേയ്ക്കുതിരിഞ്ഞ് സേനാനികളെ കണ്ട്) ‘നിങ്ങളെല്ലാവരും എന്നോടുകൂടി യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടാലും‍’ (ഇടംകൈയ്യിൽ ചാപബാണങ്ങളും വലംകൈയ്യിൽ വാളും ഏന്തിക്കൊണ്ട് പീഠത്തില്‍ കയറിനിന്ന് ഇരുഭാഗങ്ങളിലും ഇളകി പുറപ്പെടുന്ന സൈന്യങ്ങളെ കണ്ട്) ‘നടക്കുവിന്‍, നടക്കുവിൻ, നടക്കുവിന്‍’ (ചാടി താഴെയിറങ്ങിയിട്ട് ആത്മഗതമായി) ‘ഇനി വേഗം ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് പോവുകതന്നെ’
അനന്തരം ചാപബാണങ്ങളും വാളും ധരിച്ചുകൊണ്ട് നാലാമിരട്ടിയെടുത്ത് കലാശിക്കുന്നതിനൊപ്പം ശിശുപാലന്‍ തേരിലേക്ക് ചാടിക്കയറുന്നതായി നടിച്ചിട്ട് രൂക്ഷഭാവത്തോടെ പിന്നോക്കം കാല്‍കുത്തിമാറി നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.

-----(തിരശ്ശീല)-----

ശ്ലോകം-രാഗം:സൌരാഷ്ട്രം
“ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥേ സധര്‍മ്മാത്മജനഥ വിധിവല്‍ യാഗമമ്പോടു ദീക്ഷി- 
 ച്ചെന്നോര്‍ത്തിട്ടഗ്രപൂജയ്ക്കഖിലജനഗുരും കൃഷ്ണമഭ്യച്യപീഠേ
 ധന്യോ സൌ തല്‍‌പാദാബ്ജം കനിവൊടു കഴുകിച്ചാശു പൂജിക്കുമപ്പോള്‍
 വന്നോരുള്‍ക്കോപമോടും സഭയിലതി ഖലന്‍ ചൈദ്യനിത്ഥം ബഭാഷേ”
{ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തില്‍ ആ ധര്‍മ്മാത്മജന്‍ വിധിപോലെ യാഗം ദീക്ഷിച്ച് അഖിലജനഗുരു എന്നു വിചാരിച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണനെ അഗ്രപൂജയ്ക്കായി പൂജിച്ച് പീഠത്തിലിരുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങള്‍ വേണ്ടവണ്ണം കഴുകി പൂജിച്ച് ധന്യനായിതീര്‍ന്നു. അപ്പോള്‍ അതിദുഷ്ടനായ ശിശുപാലന്‍ ഉള്ളില്‍ കോപം തോന്നിയിട്ട് സഭയില്‍ വെച്ച് ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞു.}

രംഗത്തിനുമുന്നിലായി ഭദ്രദീപം കൊളുത്തിയ നിലവിളക്കുകള്‍ വെച്ചിരിക്കും. ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ വലതുഭാഗത്തുള്ള പീഠത്തില്‍ ഇരിക്കുന്നു. കൃഷ്ണസമീപം ധര്‍മ്മപുത്രന്‍ നില്‍ക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണര്‍ കൃഷ്ണനു മുന്നിലായി താഴെ ഇരിക്കുന്നു. ഇടതുഭാഗത്തായി വില്ലുകുത്തിപ്പിടിച്ച് അര്‍ജ്ജുനന്‍ നില്‍ക്കുന്നു. സമീപത്തായി പീഠത്തില്‍ നാരദന്‍ ഇരിക്കുന്നു. ധര്‍മ്മപുത്രന്‍ ബ്രാഹ്മണരെക്കൊണ്ട് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദങ്ങള്‍ കഴുകിച്ച് പൂജിക്കുന്നു. രംഗമദ്ധ്യത്തില്‍ പിന്നിലായി ആയുദ്ധങ്ങളോടുകൂടി പീഠത്തില്‍ നിന്നുകൊണ്ട് തിരതാഴ്ത്തി ശിശുപാലന്‍ പ്രവേശിക്കുന്നു. തുടര്‍ന്ന്, സഞ്ചരിച്ച് യാഗസ്ഥലത്ത് എത്തിയതായി നടിച്ച് ശിശുപാലന്‍ പീഠത്തില്‍ നിന്നും ഇറങ്ങി എടുത്തുകലാശത്തോടെ മുന്നോട്ട് വരുന്നു.
ശിശുപാലന്‍:(ദൂരെ കണ്ട്)‘ഇതാ സുവര്‍ണ്ണമയമായ പല പല യാഗശാലകള്‍ ശോഭിച്ചു കാണുന്നു. സുഗന്ധിയായ ഹോമധൂപം ഇവിടെ സര്‍വ്വത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇനി അങ്ങോട്ട് പ്രവേശിക്കുക തന്നെ.’ (‘അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട’ ചവുട്ടി മുന്നില്‍ കണ്ട്) ‘ഹോ! വിചിത്രമായ കൊത്തുപണികള്‍, കൊടിതോരണങ്ങള്‍. ഹോ! യാഗശാല ഏറ്റവും യോഗ്യതയാര്‍ന്നതു തന്നെ.’ (വീണ്ടും ‘അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട’ വെച്ച്, കണ്ടിട്ട്) ‘ഹോ! നനാദേശങ്ങളില്‍ നിന്നും എത്തിയിരിക്കുന്ന രാജാന്മാര്‍, പ്രഭുക്കന്മാര്‍, ബ്രാഹ്മണര്‍, മഹര്‍ഷിമാര്‍ എന്നിവരാല്‍ ഇവിടം നിറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.’ (പരിചയക്കാരോട് കുശലങ്ങള്‍ പറഞ്ഞ് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി, വീണ്ടും ‘അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട’ ചവുട്ടി നിന്ന് ശബ്ദം കേട്ട് ശ്രദ്ധിച്ചിട്ട്) ‘എന്ത്? കൃഷ്ണന്‍ ജയിക്കട്ടെ, കൃഷ്ണന്‍ ജയിക്കട്ടെ എന്നോ? ആ ചതിയനായ കൃഷ്ണന്‍ ഇവിടെ ഉണ്ടോ? ങാ, ഇനി ആ ഗോപാലകനെ യോഗ്യര്‍ നിറഞ്ഞ സഭയില്‍ നിന്നും പുറത്താക്കുക തന്നെ.’ (വീണ്ടും ‘അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട’ വെച്ച് സഭയില്‍ പ്രവേശിക്കുന്നതോടെ ധര്‍മ്മപുത്രര്‍ കൃഷ്ണനെ ഇരുത്തി അഗ്രപൂജ ചെയ്യിക്കുന്നതുകണ്ട് അസഹ്യതയോടെ ശിരസ്സിലിടിക്കുകയും പുച്ഛിക്കുകയും ചെയ്തശേഷം, ക്രോധത്തോടും പുച്ഛത്തോടും കൂടി ധര്‍മ്മപുത്രരോടായി) ‘എടാ, എടാ, മൂഢാ, നീ ചന്ദ്രവംശത്തില്‍ പിറന്ന ഒരു രാജാവല്ലെ? നിസാരനായ ഇവനെ പിടിച്ച് സിംഹാസനത്തിലിരുത്തി നീ കാല്‍കഴുകി കുടിക്കുന്നതെന്തിന്? എന്നാല്‍ എന്റെ കാല്‍ കഴുകികുടിക്കരുതോ? ഈ ചതിയനായ കൃഷ്ണന് അഗ്രപൂജ നല്‍കാനാണോ നീ ഈ മഹാരാജാക്കന്മാരേയെല്ലാം ഇവിടെ വിളിച്ചുകൂട്ടിയത്? സര്‍വ്വഥാ ആഭാസനായ ഇവനെ പൂജിയ്ക്കുന്ന നിന്റെ ഈ യാഗംകൊണ്ട് എന്തു ഫലം? ഛീ, ഇത് നിരര്‍ത്ഥകം തന്നെ.‘ (കൃഷ്ണനെ നോക്കി ലജ്ജയും ജുഗുപ്സയും നടിച്ചശേഷം ക്രോധത്തോടെ കൃഷ്ണനോട്) ‘എടാ, എടാ, മൂഢാ’ (ആതമഗതമായി) ‘ഹോ! ഇവന് യാതൊരു ഇളക്കവുമില്ലല്ലോ!’ (കൃഷ്ണനോട്) ‘എടാ, കൃഷ്ണാ, രാജത്വമില്ലെന്നും, രാജാര്‍ഹമായ പൂജ കൈക്കൊള്ളാന്‍ അര്‍ഹനല്ലെന്നും ഓര്‍ക്കാതെ നീ ഈ രാജസഭയില്‍ കയറി ഞളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് മര്യാദയാണോ? അതേയോ?‘ (അതിക്രുദ്ധനായി കൃഷ്ണനെ നോക്കിയശേഷം സഭാവാസികളോടായി) ‘ഹേ സഭാവാസികളേ, നോക്കുവിന്‍ ഇങ്ങിനെ ഒരു അവസരം കിട്ടിയതില്‍ സന്തോഷാഭിമാനം കൊണ്ട് ഇവന്‍ ഊറ്റം നടിക്കുന്നു. ഇവന്റെ ചരിത്രങ്ങള്‍ ഓരോന്നും ആലോചിക്കുമ്പോള്‍ ഛായ്,ഛായ്, പറയാന്‍ തന്നെ ലജ്ജയാകുന്നു. നിങ്ങള്‍ക്കെല്ലാവര്‍ക്കും കേട്ടറിവുള്ളതല്ലെ? ഇവന്‍ കുട്ടിയായിരുന്നപ്പോള്‍ ഒരിക്കല്‍ വിശന്നു കരഞ്ഞസമയത്ത് അമ്മയേപ്പോലെ വന്ന് ഇവനെ മുലയൂട്ടിയ പാവം പൂതനയെ ഇവന്‍ മുലപ്പാലിനൊപ്പം അവളുടെ ജീവന്‍ കൂടി വലിച്ചുകുടിച്ച് വധിച്ചുകളഞ്ഞു. ഇത്തിരിപ്പോന്ന ഇവന്‍, ദുഷ്ടന്‍, മൂഢന്‍, എടാ, എടാ, കള്ളാ. ദുഷ്ടബുദ്ധിയായ ഇവന്‍ പിന്നെ സ്വന്തം മാതുലനായ കംസരാജനെ മുഷ്ടികള്‍കൊണ്ട് താഡിച്ച് താഡിച്ച് വധിച്ചു. ഛായ്, ഛായ്, തീര്‍ന്നിട്ടില്ല ഇവന്റെ ചരിതം. മുന്‍പ് രുഗ്മി സോദരിയായ രുഗ്മിണിയെ എനിക്ക് വിവാഹം കഴിച്ചുതരുവാന്‍ ഉറപ്പിച്ചു. ഈ ചതിയന്‍ തേരുമായി വന്ന് ദേവീദര്‍ശ്ശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങുന്ന രുഗ്മിണിയെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി. ഹോ! വലിയ യോഗ്യന്‍! ഞാന്‍ അതുകേട്ട് ചെന്ന് യുദ്ധത്തിനു വിളിച്ചു. ഇവന്‍ ഭയപ്പെട്ട് ഓടിക്കളഞ്ഞു. ഹോ! പിന്നെയോ? ഒരിക്കല്‍ ഇവന്‍ കാലികളെ മേയാന്‍ വിട്ടിട്ട് ഓടക്കുഴല്‍ വായിച്ച് രസിച്ചിരുന്നു. ആ സമയത്ത് കുളിക്കുവാനായി ഗോപസ്ത്രീകള്‍ വന്നു.’ (ഓരോരോ ഗോപസ്ത്രീകളായി ഭാവിച്ച് വസ്ത്രങ്ങള്‍ അഴിച്ചുവെച്ച് ജലത്തിലിറങ്ങി കുളിക്കുന്നതും ജലക്രീഡകള്‍ ചെയ്യുന്നതും ആടിയശേഷം) ‘ആ സമയത്ത് ഈ ചതിയന്‍, ഈ നീചന്‍ ഹോ! (കൃഷ്ണനായി നടിച്ച് ഗോപസ്ത്രീകള്‍ കുളിക്കാന്‍ വന്നത് കാണുകയും, അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങള്‍ അപഹരിച്ച് മരക്കൊമ്പില്‍ തൂക്കിയിട്ടിട്ട് ഓടക്കുഴല്‍ വായിച്ചിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.) ‘ആ സമയത്ത് ഗോപസ്ത്രീകള്‍’(ഗോപസ്ത്രീകളായി നടിച്ച് കുളികഴിഞ്ഞ് കയറി വസ്ത്രങ്ങള്‍ തിരയുന്നു. മുകളില്‍ വസ്ത്രങ്ങളും തൂക്കിയിട്ട് കൃഷ്ണന്‍ ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട് വീണ്ടും ജലത്തിലിറങ്ങി നിന്നുകൊണ്ട്) ‘കൃഷ്ണാ, ഞങ്ങളുടെ വസ്ത്രങ്ങള്‍ തരൂ കൃഷ്ണാ.’ (കൃഷ്ണനായി നടിച്ച്) ‘നിങ്ങളെല്ലാവരും എന്നെ വണങ്ങിയാല്‍ വസ്ത്രങ്ങള്‍ തരാം’ (ഗോപികമാരായി നടിച്ച്, ജലത്തില്‍ നിമഗ്നരായി നിന്നുകൊണ്ട് കൃഷ്ണനെ വണങ്ങിയശേഷം) ‘ഇനി തരൂ കൃഷ്ണാ’ (കൃഷ്ണനായി നടിച്ച്) ‘അതു പറ്റില്ല. ജലത്തില്‍ നിന്നും കയറിവന്ന് വണങ്ങിയാലേ തരൂ.’ (ഓരോരോ ഗോപസ്ത്രീകളായി നടിച്ച് വിവിധഭാവങ്ങളോടെ ജലത്തില്‍ നിന്നും കയറി കൃഷ്ണനെ കുമ്പിട്ട് വസ്ത്രങ്ങള്‍ വാങ്ങി പോകുന്നത് നടിച്ചിട്ട്) ‘ഇപ്രകാരം നാനാവിധത്തില്‍ മഹാപാപങ്ങള്‍ ചെയ്തവനാണീ. മൂഢന്‍, ചതിയന്‍, കള്ളന്‍. ഇവനെ പാണ്ഡവരല്ലാതെ മറ്റാരാണ് പൂജിക്കുക?’ (ഭീഷ്മരോടായി) ‘ഈ പടുവൃദ്ധന്റെ വാക്കുകളെക്കൊണ്ട് പാണ്ഡവന്മാര്‍ മോഹിച്ചുപോയി, പാവം ഭീഷ്മര്‍!’ (നാരദാദിതാപസരോടായി) ‘ഇതെല്ലാം കണ്ട് സന്തോഷിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ വൃദ്ധതാപസന്മാര്‍ കേവലം സമരനിന്ദ്യന്മാര്‍ തന്നെ’ (സഭാവാസികളോടായി) ‘രാജാക്കന്മാര്‍ക്കുവന്ന ഈ അപമാനം ഞാന്‍ പൊറുക്കുകയില്ല’
ശിശുപാലന്‍ ഏറ്റവും ക്രുദ്ധനായി നിലവിളക്കുകളും പൂജാസാമഗികളും തട്ടിമറിക്കുകയും ബ്രാഹ്മണരേയും താപസരേയും ഭയപ്പെടുത്തി ഓടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ബ്രാഹ്മണര്‍ ഓടി നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു. ശിശുപാലന്‍ ‘നോക്കിക്കോ’ എന്നുകാട്ടി നാലാമിരട്ടി എടുത്തിട്ട് പദാഭിനയം ചെയ്യുന്നു.

ശിശുപാലന്റെ(കോട്ട:കേശവന്‍ കുണ്ഡലായര്‍) വരവ്

ശിശുപാലന്റെ പദം-രാഗം:സൌരാഷ്ട്രം, താളം:ചെമ്പട(മൂന്നാം കാലം)

പല്ലവി:
“ആരെടാ ഈ സഭയിങ്കല്‍ ചോരനാമീ ഗോപാലനെ
 പാരാതെ കാല്‍ കഴുകിച്ചു പൂജ ചെയ്തതത്യത്ഭുതം”
ചരണം1:
“ആരിവനെ വന്ദിക്കുന്നു നാരീജനങ്ങളല്ലാതെ
 പാരം പിഴച്ചിതു യാഗം ഓരോന്നേവം നിനയ്ക്കുമ്പോള്‍”
ചരണം2:
“യോഗ്യരെല്ലാമിരിക്കവേ യോഗ്യമല്ലീ ചെയ്തതൊട്ടും
 യോഗ്യമല്ലാത്തതു കണ്ടാല്‍ ആരാനും സഹിക്കുമോ”
ചരണം3:(നാലാം കാലം)
“കുണ്ഡന്മാരേ നിങ്ങള്‍ക്കിന്നു വന്ദിപ്പാനീ കൃഷ്ണന്‍ തന്നെ
 നന്നു തമ്മില്‍ ചേര്‍ന്നു വെന്നി തെന്നേ ഹന്ത ചൊല്ലാവൂ”
{ആരെടാ ഈ സഭയില്‍ വെച്ച് കള്ളനായ ഈ പശുപാലകനെ ഒന്നും ആലോചിക്കാതെ കാല്‍കഴുകിച്ച് പൂജചെയ്തത്? അത്ഭുതം തന്നെ. ആരിവനെ വന്ദിക്കുന്നു? സ്ത്രീജനങ്ങളല്ലാതെ? ഇങ്ങിനെ ഓരോന്നു വിചാരിക്കുമ്പോള്‍ യാഗം വല്ലാതെ പിഴച്ചിരിക്കുന്നു. യോഗ്യരെല്ലാമിരിക്കവെ ഈ ചെയ്തത് ഒട്ടും ഉചിതമല്ല. അനുചിതമായതുകണ്ടാല്‍ ആരെങ്കിലും സഹിക്കുമോ? ജാരസന്തതികളേ, നിങ്ങള്‍ക്കിന്ന് വന്ദിപ്പാനായി ഈ കൃഷ്ണന്‍ തന്നെ നല്ലത്. ഹോ! തമ്മില്‍ ചേര്‍ച്ചയായി വന്നു എന്നേ പറയേണ്ടൂ.}

“ആരെടാ ഈ സഭയിങ്കല്‍“ (ശിശുപാലന്‍-കലാ:രാമന്‍‌കുട്ടിനായര്‍)

ശിശുപാലന്റെ ദുര്‍വ്വാക്കുകള്‍ കേട്ട് കൃഷ്ണനുള്‍പ്പെടെയുള്ള സഭാവാസികളാരും പ്രതികരിക്കാത്തതുകണ്ട് അര്‍ജ്ജുനന്‍ പ്രതികരിക്കുന്നു. അര്‍ജ്ജുനന്‍ പദമാടുന്നു.

യുദ്ധപദം-രാഗം:സാരംഗം, താളം:മുറിയടന്ത
അര്‍ജ്ജുനന്‍:
ചരണം1:
“ഇത്തരം മത്സ്വാമിതന്നെ ഭര്‍ത്സനം ചെയ്യുന്നനിന്നോ-
 ടുത്തരം ചൊല്ലുവന്‍ മമ പത്രികളെന്നറിഞ്ഞാലും”
പല്ലവി:
“നില്ലുനില്ലെട ചേദിരാജപശോ പോരിനാളെങ്കില്‍
 നില്ലുനില്ലെട രാജപശോ”
{ഈ വിധം എന്റെ സ്വാമിയെ ശകാരം ചെയ്യുന്ന നിന്നോട് എന്റെ ശരങ്ങള്‍ ഉത്തരം പറയുമെന്ന് അറിഞ്ഞാലും. നില്ലുനില്ലെടാ, മൃഗതുല്യനായ ചേദിരാജാ. പോരിനാളെങ്കില്‍ നില്ലുനില്ലെടാ മൃഗതുല്യനായ രാജാവേ.}

ശിശുപാലന്‍:
ചരണം2:
“വീരനാം ഞാന്‍ ശിശുപാലന്‍ ഭീരുവെന്നോ നിന്റെ പക്ഷം
 പോരിലെന്നോടിന്ദ്രനിന്നു നേരെ നിന്നീടുമോ മൂഢ”
പല്ലവി:
“നില്ലുനില്ലെട പാണ്ഡുപുത്രപശോ പോരിനാളെങ്കില്‍
 നില്ലുനില്ലെട പാണ്ഡുപുത്രപശോ”
{വീരനായ ഞാന്‍, ശിശുപാലന്‍ ഭീരുവാണന്നാണോ നീ കരുതിയത്? മൂഢാ, പോരില്‍ എന്നോടിന്ന് ഇന്ദ്രനും നേരെ നിന്നീടുമോ? നില്ലുനില്ലെടാ, മൃഗതുല്യനായ പാണ്ഡുപുത്രാ. പോരിനാളെങ്കില്‍ നില്ലുനില്ലെടാ മൃഗതുല്യനായപാണ്ഡുപുത്രാ.}

ശേഷം യുദ്ധവട്ടം-
അര്‍ജ്ജുനനും ശിശുപാലനും ക്രമത്തില്‍ പോരുവിളിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതോടെ കൃഷ്ണനും ധര്‍മ്മപുത്രനും നാരദനും നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു. യുദ്ധം മുറുകിയ ഉടനെ കൊട്ടികലാശിച്ച് ശ്ലോകം ചൊല്ലുന്നു.

ശ്ലോകം^-രാഗം:മോഹനം
“ഇത്ഥം ചേദീശപാര്‍ത്ഥൌ പ്രഥനമതിരുഷാ ഘോരമായ്ചെയ്യുമപ്പോള്‍
 തത്രോത്ഥായാശു നാരായണനഥ തരസാ വിശ്വരൂപം ധരിച്ചു
 ചൈദ്യാധീശം വധിച്ചു ഝടുതി ഭഗവാനുഗ്രേണ സാക്ഷാ-
 ത്ത്ദ്രൂപം കണ്ടു ഭീഷ്മാദികള്‍ സുരമുനിഭി സ്തുഷ്ടുവു പൂര്‍ണ്ണഭക്ത്യാ”
{ചേദീശനും പാര്‍ത്ഥനും ഏറ്റവും കോപത്തോടെ ഈ വിധം ഘോരയുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോള്‍ നാരായണന്‍ പെട്ടന്ന് എഴുന്നേറ്റ് വിശ്വരൂപം കൈക്കൊണ്ട് ഉഗ്രമായ ചക്രായുധം കൊണ്ട് വേഗം ചൈദ്യാധീശനെ വധിച്ചു. സാക്ഷാത്സ്വരൂപം കണ്ട് ഭീഷ്മാദികളും ദേവര്‍ഷികളും പൂര്‍ണ്ണഭക്തിയോടെ ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചു.}

[^ശ്ലോകത്തില്‍ ‘നാരായണനഥ’ എന്നാലപിക്കുന്നതോടെ രംഗമദ്ധ്യത്തില്‍ പിന്നിലായി പീഠത്തില്‍ ശംഖുചക്രധാരിയായി നിന്നുകൊണ്ട് തിരപകുതിതാഴ്ത്തി ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. യുദ്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ശിശുപാലന്‍ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ദര്‍ശ്ശിച്ച ഉടന്‍ ശാന്തനായി തീരുകയും, ഭക്തിപാരവശ്യത്തോടെ ശ്രീകൃഷ്ണസമീപം ചെന്ന് കുമ്പിടുകയും ചെയ്യുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ അനുഗ്രഹിച്ചശേഷം, ‘വധിച്ചു’ എന്നാലപിക്കുന്നതിനൊപ്പം ചക്രാ‍യുധം കണ്ഠത്തില്‍ ചേര്‍ത്ത് ശിശുപാലന് മോക്ഷം നല്‍കുന്നു.]

‘ചൈദ്യാധീശം വധിച്ചു’(ധര്‍മ്മപുത്രന്‍-കോട്ട:രാജുമോഹന്‍, കൃഷ്ണന്‍-കോട്ട:മനോജ്, ശിശുപാലന്‍-കോട്ട:കേശവന്‍ കുണ്ഡലായര്‍)

-----(തിരശ്ശീല)-----

-----(ധനാശി)-----