തെക്കൻ രാജസൂയം

ഒരേ പുരാണകഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിത്തന്നെ പലരും 

ആട്ടക്കഥകൾ രചിക്കുക ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പിൽക്കാലത്ത് പ്രചാരം സിദ്ധിക്കുക ഇതിൽ ഒരു ആട്ടക്കഥയ്ക്ക് മാത്രമാവും. ഒരേ പേരിൽ രചിക്കപ്പെട്ടതും ഇന്നും അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നതുമായ ഒരു ആട്ടക്കഥയാണ് രാജസൂയം. ദക്ഷിണകേരളത്തിൽ പ്രചാരമുള്ളതും 'തെക്കൻ രാജസൂയം' എന്ന് പറയപ്പെടുന്നതുമായ ആട്ടകഥ കാർത്തികതിരുനാൾ മഹാരാജവുകൊണ്ട് കൽപ്പിച്ചുണ്ടാക്കിയതാണ്. ഉത്തരകേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിവന്നതും 'വടക്കൻ രാജസൂയം' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നതുമായ ആട്ടക്കഥ  എളയിടത്തു നമ്പൂതിരിയാൽ രചിക്കപ്പെട്ടതാണ്.

കഥാസംഗ്രഹം

മഹാഭാഗവതം ദശമസ്ക്കന്ധം ഉത്തരാർദ്ധത്തിൽ 70 മുതൽ 74വരെയുള്ള 

അദ്ധ്യായങ്ങളിൽ പറയുന്ന കഥയാണ് ഈ ആട്ടക്കഥയ്ക്ക്  ആധാരമാക്കിയിട്ടുള്ളത്.

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പത്നിമാരോടൊത്ത് രമിക്കുന്ന രംഗംത്തോടേയാണ് 

ആട്ടക്കഥ ആരംഭിക്കുന്നത്. രണ്ടാം രംഗത്തിൽ, ജരാസന്ധനാൽ ബന്ധനത്തിലാക്കപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാരുടെ ഒരു ദൂതൻ യാദവസഭയിലെത്തി, ദുഷ്ടനായ ജരാസന്ധനെ വധിച്ച് രാജാക്കന്മാരെ മോചിപ്പിക്കുവാൻ ശ്രീകേഷ്ണനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. അപ്പോൾ സഭയിലേയ്ക്ക് എത്തുന്ന ശ്രീനാരദമഹർഷി, ധർമ്മപുത്രന് രാജസൂയയാഗം നടത്തുവാൻ മോഹമുണ്ടെന്നും, അതിനെകുറിച്ച് ആലോചിക്കുവാനായി ഉടനെ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് എഴുന്നള്ളണമെന്നും ശ്രീകൃഷ്ണനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. ദൂതനും നാരദരും പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ബലഭദ്രനോടും ഉദ്ധവനോടും ചർച്ചചെയ്തശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഇരുവരേയും മറുപടി പറഞ്ഞ് അയയ്ക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലെത്തുന്ന ശ്രീകൃഷ്ണൻ, രാജസൂയത്തിനുമുന്നോടിയായി ജരാസന്ധവധം ആവശ്യമാണന്നും, അതിനായി ഭീമാർജ്ജുനന്മാരെ തനിക്കൊപ്പം അയയ്ക്കണമെന്നും ധർമ്മപുത്രരെ അറിയിക്കുന്നു രംഗം3ൽ. തുടർന്ന് ഭീമാർജ്ജുനന്മാരും ശ്രീകൃഷ്ണനും ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ ഗിരിവ്രജരാജധാനിയിലെത്തി, ഗോപുരദ്വാരിയിലുള്ള പെരുമ്പറ അടിച്ചുടച്ചിട്ട് കോട്ടമതിൽ ചാടി ഉള്ളിൽ കടക്കുന്നു. നാലാം രംഗത്തിൽ, ഈ സമയം ജരാസന്ധൻ പത്നിയുമായി രമിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണവേഷധാരികളായ കൃഷ്ണനും ഭീമാർജ്ജുനന്മാരും ജരാസന്ധസമീപമെത്തി ദ്വന്ദയുദ്ധം ആവശ്യപ്പെടുന്നു രംഗം 5ൽ. ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ വന്നവർ ആരുക്കെയാണെന്നുള്ള സത്യം അറിയുമ്പോൾ ആശ്ചര്യസ്തബ്ധനാകുന്ന ജരാസന്ധന്‍ അവരെ പരിഹസിക്കുകയും ഭീമനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാനുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 15ദിവസങ്ങളോളം നീണ്ടുനിന്ന യുദ്ധത്തിനൊടുവില്‍ കൃഷ്ണനിദ്ദേശാനുസ്സരണം ഭീമന്‍ ജരാസന്ധനെ രണ്ടായി കീറി കടതലകള്‍ വിപരീതമായി ഇട്ട് വധിക്കുന്നു. അനന്തരം ജരാസന്ധപുത്രനായ സഹദേവനെ മഗധാരാജാവായി വാഴിക്കുകയും, കാരഗ്രഹത്തില്‍ കിടന്ന 228 രാജാക്കന്മാരേയും മോചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു ശ്രീകൃഷ്ണൻ.  ബന്ധമോചിതരായ രാജാക്കന്മാർ ശ്രീകൃഷ്ണനെ സ്തുതിക്കുകയും, ഭഗവാൻ അവരെ അനുഗ്രഹിച്ച് അയയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു രംഗം6ൽ. ഏഴാം രംഗത്തിൽ ഭീമാർജ്ജുനന്മാർക്കൊപ്പം മടങ്ങിയെത്തി ശ്രീകൃഷ്ണൻ ധർമ്മപുത്രനോട് രാജസൂയത്തിന് ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തിക്കൊള്ളുവാൻ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ട് ദ്വാരകയിലേയ്ക്ക് മടങ്ങുന്നു. രാജസൂയയാഗത്തിന്റെ അഗ്രപൂജയ്ക്ക് ആരെ ഇരുത്തണമെന്ന് ധർമ്മപുത്രൻ ആരായുകയും, ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ് വേണ്ടതെന്ന് ഭീഷ്മപിതാമഹൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയും, അതനുസ്സരിച്ച് കൃഷ്ണനെ ഇരുത്തി പൂജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു രംഗം8. ഒൻപതാം രംഗത്തിൽ, രാജസൂയ യാഗശാലയിലെത്തുന്ന ശിശുപാലന്‍ അവിടെ ശ്രീകൃഷ്ണന് അഗ്രപൂജ നല്‍കുന്നതുകണ്ട് അസൂയാഹങ്കാരോന്മത്തനായി ശ്രീകൃഷ്ണനെ അതികഠിനമായി അധിക്ഷേപിക്കുന്നു. അതുകേട്ട് പൊറുക്കാനാവാതെ അര്‍ജ്ജുനന്‍ ശിശുപാലനോട് യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങുന്നു. ആസമയത്ത് ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ വിശ്വരൂപം ധരിച്ച് സുദര്‍ശ്ശനചക്രത്താല്‍ ശിശുപാലന്റെ കണ്ഠം ഛേദിച്ച് മോക്ഷം നല്‍കുന്നു. അന്ത്യരംഗത്തിൽ ശിശുപാലന്റെ സുഹൃത്തായ വേണുദാരിയും കിങ്കരന്മാരും യുദ്ധത്തിനുവരുന്നു. ബലരാമൻ അവരെയെല്ലാം വധിക്കുന്നതോടെ ആട്ടക്കഥ പൂർണ്ണമാകുന്നു.

മൂലകഥയിൽനിന്നുള്ള വെതിയാനങ്ങൾ

1.ഭഗവാനെ ദുഷിച്ചുപറയുന്ന ശിശുപാലനെ അർജ്ജുനൻ പോരിനുവിളിക്കുന്നതായി ഭാഗവതത്തിൽ പറയുന്നില്ല

2.അഗ്രപൂജ സഹദേവൻ ചെയ്യുന്നതായാണ് മൂലത്തിൽ. ആട്ടകഥയുടെ അവതരണത്തിൽ ധർമ്മപുത്രൻ ബ്രാഹ്മണനെക്കൊണ്ട് ചെയ്യിക്കുന്നതായാണ് നടപ്പ്.

വടക്കൻ രാജസൂയം ആട്ടകഥയുമാള്ള പ്രധാന വെത്യാസങ്ങൾ

1.നാരദൻ ധർമ്മപുത്രനെ സന്ദർശ്ശിക്കുന്നതും, ബലരാമൻ വിവിദനെ വധിക്കുന്നതുമായ കഥാഭാഗങ്ങളും(ആദ്യത്തെ 6രംഗങ്ങൾ), ജരാന്ധവധാനന്തരം ശ്രീകൃഷ്ണൻ ദ്വാരകയിൽ മടങ്ങിയെത്തി പത്നിമാരെ സാന്ത്വനിപ്പിക്കുന്ന ഭാഗവും(രംഗം12), ശിശുപാലൻ അനുജനായ ദന്തവക്ത്രനുമായി കൂടിയാലോചിക്കുന്ന ഭാഗവും(രംഗം13), വടക്കൻ രാജസൂയത്തിൽ മാത്രമെ ഉള്ളു, തെക്കനിൽ ഇല്ല.

2.ധർമ്മപുത്രനും പാഞ്ചാലിയുമായുള്ള രംഗത്തോടെ വടക്കൻ രാജസൂയം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ശ്രീകൃഷ്ണനും പത്നിമാരുമായുള്ള രംഗത്തോടെയാണ് തെക്കൻ രാജസൂയം ആരംഭിക്കുന്നത്.

3.നാരദൻ ആദ്യവും തുടർന്ന് രാജാക്കന്മാരുടെ ദൂതനും യാദവസഭയിലെത്തുന്നതായാണ് വടക്കൻ രാജസൂയം ആട്ടക്കഥയിൽ. എന്നാൽ മറിച്ചാണ് തെക്കനിലുള്ളത്. തെക്കൻ രാജസൂയത്തിൽ രാജദൂതനാണ് ശ്രീകൃഷ്ണസമീപം വരുന്നത്. വടക്കനിൽ രാജാക്കന്മാരുടെ ദൂതനായി എത്തുന്നത് ഒരു ബ്രാഹ്മണനാണ്.

4.വടക്കൻ രാജസൂയത്തിൽ ജരാസന്ധൻ ചുവന്നതാടി വേഷമാണ്. എന്നാൽ തെക്കനിൽ ജരാസന്ധൻ കത്തിവേഷമാണ്.

5.ജരാസന്ധന്റെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്നും മോചിതരാക്കപ്പെടുന്ന രാജാക്കന്മാർ ശ്രീകൃഷ്ണനെ സ്തുതിക്കുന്നതായ രംഗം(ആറാം രംഗം) തെക്കൻ രാജസൂയത്തിൽ മാത്രമെ ഉള്ളു. വടക്കനിൽ ഇല്ല.

6.വടക്കൻ രാജസൂയത്തിൽ ശിശുപാലൻ കത്തിവേഷമാണ്. എന്നാൽ തെക്കനിൽ ശിശുപാലൻ ചുവന്നതാടി വേഷമാണ്.

7.ശിശുപാലവധാനന്തരം ഭംഗിയായി രാജസൂയയാഗം പൂർത്തീകരിച്ച് ധർമ്മപുത്രൻ ശ്രീകൃഷ്ണനെ സ്തുതിക്കുന്നതോടുകൂടി വടക്കൻ രാജസൂയം പൂർണ്ണമാകുന്നു. എന്നാൽ ശിശുപാലന്റെ വധമറിഞ്ഞ് യുദ്ധത്തിനെത്തുന്ന സുഹൃത്തായ വേണൂദാരിയേയും കിങ്കരരേയും ബലരാമൻ വധിക്കുന്നതോടെയാണ് തെക്കൻ രാജസൂയം ആട്ടകഥ അവസാനിക്കുന്നത്.

അവതരണത്തിലെ സവിശേഷതകൾ

വടക്കനെക്കാൾ കാവ്യഗുണം കൂടുന്ന ഈ ആട്ടകഥയുടെ 

അവതരണത്തിൽ ഒന്നാംതരം കത്തി(ജരാസന്ധൻ), ഒന്നാംതരം താടി(ശിശുപാലൻ) വേഷക്കാർക്കും മറ്റ് അനേകം ഇടത്തരം, കുട്ടിത്തരം വേഷക്കാർക്കും നല്ല സാദ്ധ്യയുണ്ട്.

നിലവിലുള്ള അവതരണരീതി

*1,2,3,6,7,10 രംഗങ്ങൾ സാധാരണയായി അവതരിപ്പിക്കുക പതിവില്ല.

*4,5,8,9 രംഗങ്ങൾ മാത്രമാണ് അവതരിപ്പിക്കുക പതിവ്.

ആട്ടക്കഥാകാരൻ

കാർത്തികതിരുനാൾ രാമവർമ്മ മഹാരാജാവ്

മികച്ച ഭരണകർത്താവ് എന്നതിനുപുറമെ ഒരു പണ്ഡിതശ്രേഷ്ഠനും 

കവിയുമായിരുന്ന കാർത്തികതിരുനാൾ രാമവർമ്മ കൊല്ലവർഷം 899 കർക്കിടകം 5നാണ് ഭൂജാതനായത്. രാജ്യവിസ്തൃതിവരുത്തി ശത്രുനിഷൂദനം ചെയ്ത് 905 കന്നിയിൽ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ തിരുവിതാംകൂർ മഹാരാജാവായപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭഗിനേയനായ കാർത്തികതിരുനാൾ യുവാരാജാവായിതീർന്നു. 933ൽ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ നാടുനീങ്ങിയതോടെ മഹാരാജാവായി സ്ഥാനമേറ്റ രാമവർമ്മ തുടർന്നുള്ള നാലുപതിറ്റാണ്ടുകൾ രാജ്യഭരണം നടത്തി. ധർമ്മനിഷ്ഠനും ഭരണനിപുണനുമായ ഇദ്ദേഹം 'ധർമ്മരാജാവ്' എന്ന അപരനാമത്തിൽ പ്രശസ്തനായിതീർന്നു.

രാമവർമ്മ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം കളിയോഗം സംഘടിപ്പിക്കുകയും 

വടക്കുനിന്നും കപ്ലിങ്ങാട് നമ്പൂതിരിയെ വരുത്തി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശാനുസ്സരണം കഥകളിയിൽ സമുചിതമായ പരിഷ്ക്കാരങ്ങൾ വരുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കുഞ്ചൻ നമ്പ്യാർ, ഉണ്ണായിവാര്യർ, രാമപുരത്തുവാര്യർ, മണ്ടവപ്പിള്ളി ഇട്ടിരാരിശ്ശമേനോൻ എന്നിങ്ങിനെയുള്ള അനേകം കവികേസരികൾ ഈ രാജകീയകവിയുടെ രാജസദസിനെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. സംസ്കൃതത്തിൽ നാട്ട്യശാസ്ത്രസംബന്ധമായ 'ബാലരാമഭരതം' എന്നൊരു കൃതി കൽപ്പിച്ചുണ്ടാക്കിയ ധർമ്മരാജാവ്, ഭാഗവതത്തെ ഉപജീവിച്ചുകൊണ്ടുള്ള 'നരകാസുരവധം' കൂടാതെ, ഭാരതത്തെ ഉപജീവിച്ചുകൊണ്ടുള്ള 'ബകവധം'(തെക്കൻ), 'ഗാന്ധർവ്വവിജയം', 'പാഞ്ചാലീസ്വയംവരം', 'സുഭദ്രാഹരണം'(തെക്കൻ), 'രാജസൂയം'(തെക്കൻ) എന്നീ ആട്ടക്കഥകളും രചിക്കുകയുണ്ടായി. രാജസൂയം കഥയുടെ പുറപ്പാടിനൊപ്പം തോടയത്തിനും മേളപ്പദത്തിനും ആലപിക്കുവാനുള്ള പദങ്ങളും ഇദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.

നരകാസുരവധം ആട്ടക്കഥയെപറ്റി പ്രചരിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ഐതീഹ്യം
കാർത്തികതിരുനാൾ തിരുമനസ്സുകൊണ്ട് നാലാം രംഗത്തിലെ ജയന്തന്റെ യുദ്ധപ്പദത്തിലെ നാലാം ചരണം, 

"അർണ്ണോജാക്ഷികളെ ഹരിച്ചൊരുനിൻ
കർണ്ണനാസികാകുചകൃന്തനമിഹ
തൂർണ്ണം ചെയ്‌വൻ കണ്ടുകൊൾക നീ" എന്ന് എഴുതി നാലാംവരി തോന്നാതെ നിർത്തിയപ്പോൾ, ഭഗിനേയനായ അശ്വതിതിരുനാൾ "നിർണ്ണയമതിനുണ്ടു മേ കരാളേ" എന്ന് പൂർത്തിയാക്കിയത്രെ. അതുകണ്ട് സന്തോഷിച്ച മഹാരാജാവ്, 'എന്നാൽ ഇനി അപ്പൻ തന്നെ അത് പൂർത്തിയാക്കട്ടെ' എന്നു് കൽപ്പിച്ചുപോലും. അങ്ങിനെ തുടർന്നുള്ള ഭാഗങ്ങൾ എഴുതി നരകാസുരവധം ആട്ടക്കഥ പൂർത്തിയാക്കിയത് അശ്വതിരിരുനാളാണ് എന്നാണ് ഐതീഹ്യം. 'അംബരീഷചരിതം', 'രുഗ്മിണീസ്വയംവരം', 'പൂതനാമോക്ഷം', 'പൗണ്ഡ്രകവധം' എന്നീ ആട്ടക്കഥകളുടെ കർത്താവാണ് യുവരാജാവായിരുന്ന അശ്വതിതിരുനാൾ.

തോടയം, വന്ദനശ്ലോകം

പദം-
"ജയ പുരഹരസുത ശിവമയി കുരു മേ
 ജയ സുരവരനതപാദപങ്കജ ജയ ഗണനാഥ നമോസ്തുതേ"

"പരമഭക്തജന വിഘ്നനിവാരണ
 പാപനിവാരണ കരിവരവദന"
("ജയ പുരഹരസുത ശിവമയി കുരു മേ")

"ഗിരിവരതനയാസുകൃതവിപാക
 ശരണം ഭവ മമ സതതം ഭഗവൻ"
("ജയ പുരഹരസുത ശിവമയി കുരു മേ")
{പുരഹരനായ ശിവന്റെ പുത്രാ, വിജയിച്ചാലും. എന്നിൽ മംഗളത്തെ ചെയ്താലും. ദേവശ്രേഷ്ഠനാലും വന്ദിക്കപ്പെടുന്ന പാദത്താമരകൾ വിജയിച്ചാലും, വിജയിച്ചാലും. ഗണനാഥാ, അങ്ങയെ നമസ്ക്കരിക്കുന്നു. പരമഭക്തരായ ജനങ്ങളുടെ വിഘ്നങ്ങളേയും പാപങ്ങളേയും ഇല്ലാതെയാക്കുന്നവനേ, ശ്രേഷ്ഠമായ ആനയുടെ മുഖത്തോടുകൂടിയവനേ, പാർവ്വതീയുടെ സുകൃതഫലമേ, ഭഗവാനേ, എനിക്ക് എല്ലായിപ്പോഴും അങ്ങാണ് ശരണം.}

"ജയ വലഭിദുപലസമഗാത്ര ജയ സരസിജദളനിഭനേത്ര
 ജയ സുരമുനിനരനുതിപാത്ര ജയ ശുഭചരിത്ര"
("ജയ പുരഹരസുത ശിവമയി കുരു മേ")

"ജയ പുരഹരനുതലോകേശ ജയ ജയ സിതമണിസങ്കാശ
 ജയ പദതലഹതകീനാശ ജയ ശിവകരേശ"
("ജയ പുരഹരസുത ശിവമയി കുരു മേ")
{കാമസമശരീരാ, ജയിച്ചാലും. താമരക്കണ്ണാ, ജയിച്ചാലും. ദേവന്മാരാലും മഹർഷിമാരാലും സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവനേ, ജയിച്ചാലും. ശുഭചരിത്രാ, ജയിച്ചാലും. പുരഹരനായ പരമശിവനാലും വന്ദിക്കപ്പെടുന്നവനേ, ജയിച്ചാലും, ജയിച്ചാലും. }

"ജയ ജയ ഭഗവതി മാതംഗി ജയ ജയ മേചകവർണ്ണാംഗി
 ജയ സരസിജസുഷമാപാംഗി ജയ മഞ്ജുളാംഗി"
("ജയ പുരഹരസുത ശിവമയി കുരു മേ")

"ജയ ജയ കരധൃതകരവാളേ ജയ ജയ സുരരിപുകുലകാലേ
 ജയ മാം പാലയ ശുഭശീലേ ജയ ഭദ്രകാളീ"
("ജയ പുരഹരസുത ശിവമയി കുരു മേ")
{ഭഗവതീ, ജയിച്ചാലും, ജയിച്ചാലും. മാതംഗീ, ജയിച്ചാലും. കാർമേഘനിറമുള്ളവളേ, ജയിച്ചാലും. താമരയിതൾപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവളേ, ജയിച്ചാലും. മനോഹരമായ ശരീരമുള്ളവളേ, ജയിച്ചാലും. കൈയ്യിൽ കരവാളേന്തിയവളേ, ജയിച്ചാലും, ജയിച്ചാലും. അസുരന്മാർക്ക് കാലനായുള്ളവളേ ജയിച്ചാലും, ജയിച്ചാലും. ശുഭശീലേ, ജയിച്ചാലും, ജയിച്ചാലും. ഭദ്രകാളീ, ജയിച്ചാലും, ജയിച്ചാലും. എന്നെ കാത്തുകൊണ്ടാലും. }

"അരുണാരുണസരസീരുഹവിപുലായതനയനം
 സുരനായകജനിതാധിവിഹനനം വിധുവദനം
 സരസീരുഹഭവസന്നുതചരണം രിപുദലനം
 ഭവസാഗരതരണീം കൃതമധുകൈടഭഹനനം
 കരുണാമൃതവരുണാലയമരുണാംബുജചരണം
 കലയേ കരിവരതാപവിഹനനം മുരമഥനം"
{ചെന്താമരപ്പൂകണക്കെ ചുവന്നതും വിപുലവുമായ കണ്ണുകളോടുകൂടിയവനേ, ദേവന്മാർക്കും സുഖത്തെ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നതും ചന്ദ്രസമവുമായ മുഖത്തോടുകൂടിയവനേ, ബ്രഹ്മാവിനാലും വന്ദിക്കപ്പേടുന്ന പാദങ്ങളോടുകൂടിയവനേ, ശത്രുസംഹാരിയായവനേ, ഭവസാഗരത്തെ കടത്തുന്നവനേ, മധുകൈടഭാസുരനെ നശിപ്പിച്ചവനേ, കരുണാസമുദ്രമേ, ചെന്താമരപ്പൂ പോലെയുള്ള പാദങ്ങളോടു കൂടിയവനേ, ഗജേന്ദ്രന്റെ ദുഃഖത്തെ നശിപ്പിച്ചവനേ, മുരാസുരനെ വധിച്ചവനേ, വന്ദിക്കുന്നേൻ.}

"ഗണ്ഡലോലതാടങ്കിനി മുണ്ഡമാലിനി ശൂലിനി
 ചണ്ഡമുണ്ഡനിവാരിണി പാഹി മാത്തൂരംബികേ"

"കാളമേഘസമാകാരേ കാളി ഹേ കാലിതസുരേ
 ബാലചന്ദ്രകലാധരേ പാഹി മാത്തൂരാംബികേ"

"സ്വർവധൂജനപരിവാരേ സ്വർണ്ണകുംഭപയോധരേ
 ശർവജായേ മണിഹാരേ പാഹി മാത്തൂരംബികേ"
{കാർമേഘസമമായ ശരീരത്തോടുകൂടിയവളേ, ഹേ കാളീ, അസുരനാശിനീ, ചന്ദ്രക്കലാധരീ, മാത്തൂരബികേ, രക്ഷിച്ചാലും. സ്വർഗ്ഗസ്ത്രീകളാകുന്ന പരിവാരത്തോടുകൂടിയവളേ, }

"പത്മാവല്ലഭ പാലയ സതതം ചിത്പുരുഷ വിഭോ മുരമഥന
 മൽക്കലിമോചന മയി കുരു ഭഗവൻ
 കൽബിഷനാശന ശുഭചരിത
 ജയ ജയ പങ്കജനാഭ ഹരേ കൃഷ്ണ ജയ ജയ പങ്കജനാഭ ഹരേ"
{ലക്ഷ്മീവല്ലഭാ, എല്ലായിപ്പോഴും രക്ഷിച്ചാലും. ചിത്പുരുഷാ, പ്രഭോ, മുരമഥനാ, എന്നെ പാപത്തിൽ നിന്നും മോചിപ്പിച്ചാലും. ഭഗവാൻ, പാപനാശനാ, സൽചരിതാ, എന്നിൽ കരുണ ചെയ്താലും. പങ്കജനാഭാ, ജയിച്ചാലും, ജയിച്ചാലും. ഹരേ കൃഷ്ണാ, ജയിച്ചാലും, ജയിച്ചാലും.}

-----(തിരശ്ശീല)-----

വന്ദനശ്ലോകങ്ങൾ
1."ഭോഗീന്ദ്രഭോഗശയനം ഭുവനൈകനാഥം
 യോഗീന്ദ്രമാനസസരോജവിഹാരിഹംസം
 വാഗീശമുഖ്യവിബുധേന്ദ്രനതാംഘ്രിപത്മം
 വന്ദേ മഹാപുരുഷമംബുജനാഭമീശം"
{സർപ്പശ്രേഷ്ഠനായ അനന്തനിൽ യോഗനിദ്രകൊള്ളുന്നവനും, ലോകത്തിന് ഏകനാഥനായുള്ളവനും, യോഗിശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ മനസ്സാകുന്ന താമരയിൽ വിഹരിയ്ക്കുന്ന ഹംസമായുള്ളവനും, ബ്രഹ്മാവാദിയായ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരാൽ വന്ദിക്കപ്പെടുന്നതായ പാദപത്മങ്ങളോടുകൂടിയവനും മഹാപുരുഷനുമായ ഭഗവാൻ ശ്രീപത്മനാഭനെ വന്ദിക്കുന്നു.}
2."താപിഞ്ഛാഞ്ചിതവിഗ്രഹോ ലകുടവം ഹസ്തേ വഹൻ ദക്ഷിണേ
 വാമേ ചാംബുദനിസ്വനം ദരവരം കട്യാമഥാർദ്ധോരുകം
 താപദ്ധ്വാന്തവിയന്മണിര്യദുകുലക്ഷീരാബ്ധിചന്ദ്രോ ഹരിഃ
 പിഞ്ഛാലങ്കൃതമൗലിരംബരനദീനാഥോസ്തു വ: ശ്രേയസേ"
{തമാലവൃക്ഷത്തിന്റെ ശോഭയുള്ള  ശരീരത്തോടുകൂടിയവനും, ഇടത്തുകൈയിൽ ഗദയും, വലത്തുകൈയിൽ  മേഘസ്വനമാർന്ന ശംഖും ഏന്തിയവനും, അരയിൽ തറ്റുടുത്തവനും, ദു:ഖമാകുന്ന ഇരുട്ടിനെ അകറ്റുന്ന സൂര്യനും യദുവംശമെന്ന പാൽക്കടലിൽ നിന്നുയർന്ന ചന്ദ്രനും ആയ, മയിൽപീലികൊണ്ടലങ്കരിച്ച മുടിയുള്ള അമ്പലപ്പുഴവാഴുന്ന ഭഗവാൻ നിങ്ങൾക്കു ശ്രേയസ്സുണ്ടാക്കട്ടെ.}
3."ജ്ഞാനേ ഹി യേന സദ്ദൃശോസ്തി ന ശാസ്ത്രജന്യേ
 മാന്യാ സുധാശനഗുരോരിവ യസ്യ കീർത്തിഃ
 ഗോത്രാസുധാശനമണിം ഗുരുമസ്മദീയം
 വന്ദേ സദാ ഗുണനിധിം രഘുനാഥസൂരിം"
{ശാസ്ത്രസിദ്ധമായ ജ്ഞാനത്തിൽ ആരാണോ അതുല്യനായിട്ടൂള്ളത്‌, ആരുടെ യശസ്സാണോ ബൃഹസ്പതിയുടേതുപോലെ ബഹുമാന്യമായിട്ടുള്ളത് എന്റെ ഗുരുവും സദ്ഗുണനിധിയും ആയ  ആ രഘുനാഥപണ്ഡിതനെന്ന ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനെ ഞാൻ എപ്പോഴും വന്ദിയ്ക്കുന്നു.}

തെക്കൻ രാജസൂയം പുറപ്പാട്, മേളപ്പദം

രംഗത്ത്- ശ്രീകൃഷ്ണൻ(മുടിവെച്ച കുട്ടിത്തരം പച്ചവേഷം), രുഗ്മിണി(കുട്ടിത്തരം സ്ത്രീവേഷം), സത്യഭാമ(കുട്ടിത്തരം സ്ത്രീവേഷം)

ശ്ലോകം-രാഗം:കാമോദരി
"ലോലംബതുല്യരുചിരാകൃതിരാത്തമോദം
 നീലാംബരേണ നിജമന്ത്രിവരൈരുദാരൈഃ
 ആലംബനോഹി ജഗതാമരവിന്ദനേത്ര-
 സ്സോലം നിജേ പുരവരേ വവൃതേ മഹാത്മാ"
{കറുത്തനിറമാർന്നതും മനോഹരവുമായ രൂപത്തോടുകൂടിയവനും ലോകത്തിനൊക്കെ ആധാരനായുള്ളവനും താമരക്കണ്ണനും മഹാത്മാവുമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ബലഭദ്രനോടും പത്നിമാരോടും മന്ത്രിമാരോടുംകൂടി ആനനന്ദത്തോടുകൂടി സ്വന്തം പുരത്തിൽ വസിച്ചു.}

പദം-രാഗം:കാമോദരി, താളം:ചെമ്പട
"സാമോദം സാരസനേത്രൻ രേമേ നിജപുരേ
 ഭാമാവദനകുമുദസോമായിതനനഘൻ
 ശ്യാമളമഞ്ജുളകായൻ കാമസ്വരൂപൻ
 പാദപല്ലവവിനതപാതകവിമോചനൻ
 യാദവകുലതിലകൻ മാധവനമേയൻ
 വൃഷ്ണിവരവീരരൊടും കൃഷ്ണനത്യുദാരൻ
 കുണ്ഡലമണ്ഡിതഗണ്ഡൻ ചണ്ഡവൈരിഖണ്ഡനൻ
 ലോലലോലവനമാലിപാലിപാലിതമുനിനിവഹൻ
 ചാരുപീതാംബരധരൻ വാരിജനാഭൻ"
{സത്യഭാമയുടെ മുഖമാകുന്ന ആമ്പൽപ്പൂവിന് ചന്ദ്രനായുള്ളവനും, അനഘനും, കറുത്തതും കോമളവുമായ ശരീരത്തോടുകൂടിയവനും, കാമസ്വരൂപനും, പദതളിരിൽ വന്ദിക്കുന്നവരെ പാപങ്ങളിൽനിന്നും മോചിപ്പിക്കുന്നവനും, യാദവകുലത്തിന് തിലകമായുള്ളവനും, അമേയനും, മാധവനും, ഏറ്റവും ദയാലുവായുള്ളവനും, കുണ്ഡലങ്ങളാൽ തിളങ്ങുന്ന കവിളുകളോടുകൂടിയവനും, ഘോരവൈരികളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും, ലോലലോലമായ വനമാല ധരിക്കുന്നവനും, പാലിക്കപ്പെടുന്നവരായ മുനികളോടുകൂടിയവനും, മനോഹരമായ പീതാബരം ധരിക്കുന്നവനും, താമരക്കണ്ണനുമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ വീരന്മാരായ വൃഷ്ണിശ്രേഷ്ഠന്മാരോടൊത്ത് സന്തോഷത്തോടുകൂടി വസിച്ചു.}

നിലപ്പദം-
"ദേവദേവ ഹരേ കൃപാലയ ദേവദേവ ഹരേ
 ദേവ രിപുവനദാവ ജയ വസുദേവനന്ദന പാഹി സതതം
 വാരിജദളനിഭലോചന ശൗരേ
 വാരണതാപവിമോചന രണദാരിതഘോരദശാനന"
{ദേവദേവാ, ഹരേ, കൃപാലയാ, ദേവദേവാ, ഹരേ, ദേവാ, ശത്രുക്കളാകുന്ന കാടിന് കാട്ടുതീയായുള്ളവനേ, ജയിച്ചാലും. വസുദേവപുത്രാ, താമരയിതൾക്കൊത്ത കണ്ണുകളോടുകൂടിയവനേ, ശൗരേ, ഗജേന്ദ്രനെ ദുഃഖത്തിൽനിന്നും രക്ഷിച്ചവനേ, ഘോരനായ രാവണനെ യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ചവനേ, ദേവദേവാ, സദാ രക്ഷിച്ചാലും.}

മേളപ്പദം-('മഞ്ജുതര' എന്ന അഷ്ടപദിക്ക് പകരമായുള്ളത്)
അനുപല്ലവി:
"തുഹിനകരസദ്ദൃശമുഖി തുഹിനഗിരികന്യേ
 മഹിതസുരവരനികരപൂജിതേ ധന്യേ"
പല്ലവി:
"മഹിഷഹാരിണീ പാഹി മാത്തുരധീശേ "
ചരണം1:
"ജലദരുചിരാംഗി ധൃതഖേടകകൃപാണേ
 വലവൈരിവൈരിവരസഞ്ചയനിഷൂദനേ"
("മഹിഷഹാരിണീ പാഹി മാത്തുരധീശേ ")
ചരണം2:
"കനകരുചിരുചിരതരമൃദുളചേലേ
 വനജഭവഭവവിനുതദിവ്യലീലേ"
("മഹിഷഹാരിണീ പാഹി മാത്തുരധീശേ ")
ചരണം3:
"മഞ്ജുമണിമഞ്ജീരശിഞ്ജിതസുചരണേ
 മഞ്ജുളശുകാംഗനാമധുരതരവചനേ"
("മഹിഷഹാരിണീ പാഹി മാത്തുരധീശേ ")
ചരണം4:
"കുണ്ഡലയുഗാഞ്ചിതസുഗണ്ഡയുഗളേ
 ചണ്ഡികേ കുരു മംഗളം സർവ്വമംഗളേ"
("മഹിഷഹാരിണീ പാഹി മാത്തുരധീശേ ")
{ചന്ദ്രസദൃശമുഖീ, ഹിമവാന്റെ കന്യകേ, മഹാത്മാക്കളായ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നവളേ, ധന്യേ, മഹിഷാസുരനെ നശിപ്പിച്ചവളേ, മാത്തുരിൽ അധിവസിക്കുന്നവളേ, രക്ഷിച്ചാലും. കാർമേഘനിറമാർന്ന മനോഹരമെനിയോടുകൂടിയവളേ, ഗദയും വാളും ധരിക്കുന്നവളേ, ശത്രുശ്രേഷ്ഠന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവളേ, സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ശോഭയേക്കാൾ ശോഭിക്കുന്നതായ പട്ട് ഉടുത്തവളേ, ബ്രഹ്മപുത്രനാലും വന്ദിക്കപ്പെടുന്നവളേ, ദിവ്യലീലകളാടുന്നവളേ, മനോഹരവും രത്നാലംകൃതവുമായ കാൽച്ചിലമ്പുകൾ കിലുങ്ങുന്നതായ നല്ല പാദങ്ങളോടുകൂടിയവളേ, പെൺകുയിലിന്റെ മനോഹരമായ ഗാനം പോലെ ഏറ്റവും മധുരമായ ശബ്ദത്തോടുകൂടിയവളേ, കുണ്ഡലങ്ങളാൽ തിളങ്ങുന്നതായ നല്ല കവിളുകളോടുകൂടിയവളേ, ചണ്ഡികേ, സർവ്വമംഗളേ, മംഗളത്തെ ചെയ്താലും.}

-----(തിരശ്ശീല)-----

തെക്കൻ രാജസൂയം ഒന്നാം രംഗം

രംഗത്ത്- ശ്രീകൃഷ്ണൻ(മുടിവെച്ച ഇടത്തരം പച്ചവേഷം), രുഗ്മിണി(കുട്ടിത്തരം സ്ത്രീവേഷം), സത്യഭാമ(കുട്ടിത്തരം സ്ത്രീവേഷം)

ശ്ലോകം-രാഗം:മുഖാരി
"ശ്രീവല്ലഭോ നിശി രമാസദൃശൈരുദാരൈർ-
 ദ്ദാരൈർന്നിജൈസ്സഹ രതീം കൃതവാംസ്തദാനീം
 ആലോക്യ കാന്തിരഹിതം ശശിനം പ്രഭാതേ
 ലീലാവിയോഗവിധുരേ ദയിതേ ജഗാദ"
{മഹാലക്ഷ്മിക്കു് തുല്യകളും ശ്രേഷ്ഠകളുമായ തന്റെ ഭാര്യമാരോടുകൂടി ശ്രീകൃഷ്ണൻ രാത്രിയിൽ രമിച്ചു. പിന്നീട് പ്രഭാതത്തിലെ കാന്തികുറഞ്ഞ ചന്ദ്രനെകണ്ട് വിരഹത്തെയോർത്ത് ദുഃഖിക്കുന്നവരായ ഭാര്യമാരോട് പറഞ്ഞു.}

രുഗ്മിണിയുടേയും സത്യഭാമയുടേയും കൈകോർത്തുപിടിച്ചുകൊണ്ട് പതിഞ്ഞ 'കിടതകധീം,താം'മേളത്തിനൊപ്പം രംഗമദ്ധ്യത്തിലൂടെ പ്രവേശിക്കുന്ന ശ്രീകൃഷ്ണൻ സാവധാനം മുന്നോട്ടുവന്ന് പത്നിമാരെ ഇരുവശങ്ങളിലുമായി നിർത്തിയിട്ട്, ഇരുവരേയും വെവ്വേറെ നോക്കിക്കണ്ടുകൊണ്ട് പദാഭിനയം ആരംഭിക്കുന്നു.

ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പദം-രാഗം:മുഖാരി, താളം:ചമ്പ(ഒന്നാം കാലം)
പല്ലവി:
"മദിരാക്ഷി മമ ജീവനായികേ രുഗ്മിണി
 മദഭിലഷിതം സർവ്വം സത്യഭാമേ നീയും"
ചരണം1:
"സുദതി സുരഭിലസുവേണി സുകോകിലസമമൃദുവാണി
 സുശീലേ കാമിനി ശശധരസമമുഖി നനു ശൃണു"
ചരണം2:
"ശശിബിംബമിതു കാൺക ശൈലവരേ ചരമേ
 മസൃണതരതാരതതിയും കാൺക ധന്യേ"
{സുന്ദരീ, എന്റെ ജീവനായികേ, രുഗ്മിണീ, സത്യഭാമേ, മനോഹരമായ പല്ലുകളോടുകൂടിയവളേ, മനോഹരമായ നല്ല തലമുടിയോടുകൂടിയവളേ, നല്ല കുയിലിനുതുല്യം മൃദുവായ ശബ്ദത്തോടുകൂടിയവളേ, സുശീലേ, കാമിനീ, ചന്ദ്രസമമുഖീ, നിങ്ങൾ കേട്ടാലും. പർവ്വതശ്രേഷ്ഠനിൽ അസ്തമിക്കുന്നതായ ഈ ചന്ദ്രബിംബത്തെ കണ്ടാലും. ധന്യേ, വെളിച്ചം കുറഞ്ഞ നക്ഷത്രങ്ങളേയും കണ്ടാലും.}

രുഗ്മിണീസത്യഭാമമാരുടെ മറുപടിപ്പദം-രാഗം:നീലാബരി, താളം:അടന്ത(രണ്ടാം കാലം)
പല്ലവി:
"വാരിജവിലോചന വചനം മേ ശൃണു നീ
 വീര നിൻ വിരഹം ഞാൻ വിഷഹേ കഥമിദാനീം"
ചരണം1:
"ചന്ദ്രവദന നീയും സാനന്ദമിന്നു മമ
 പന്തൊക്കും കുളിർകൊങ്ക പുണർന്നു മരുവേണം
 ചെന്താർബാണനുമെന്നിൽ ചെമ്മേ വാമനാകുന്നു"
("വാരിജവിലോചന വചനം മേ...............................കഥമിദാനീം")
ചരണം2:
"കമ്രതരരൂപ ഹേ കാന്ത കരുണാരാശേ
 താമ്രപല്ലവാധരരസമിന്നു തരിക
 താമ്രചൂഡതതിയും കൂജനംചെയ്യുന്നഹോ"
("വാരിജവിലോചന വചനം മേ...............................കഥമിദാനീം")
ചരണം3:
"ദിനമണിരുചി മന്ദം ദിശിദിശി വിലസുന്നു
 മനസി മേ വളരുന്നൂ മാധവ താപം
 കനിവൊടു പരിരംഭണം കണവ നീ ചെയ്തീടണം"
("വാരിജവിലോചന വചനം മേ...............................കഥമിദാനീം")
{താമരക്കണ്ണാ, അവിടുന്ന് എന്റെ വാക്ക് ശ്രവിച്ചാലും. വീരാ, നിന്റെ വിരഹം ഞാനിപ്പോൾ എങ്ങിനെ സഹിക്കും? ചന്ദ്രവദനാ, അങ്ങ് ആനന്ദത്തോടുകൂടി ഇന്ന് എന്റെ പന്തിനൊക്കുന്ന കുളിർമുലകളെ പുണർന്നിരിക്കുക. കാമദേവൻ എന്നെ കൂടുതൽ ദുഃഖിതയാക്കുന്നു. സുന്ദരരൂപാ, ഹേ കാന്താ, കാരുണ്യസമുദ്രമേ, ചെന്തളിർസമമായ ചുണ്ടിലെ രസം ഇന്ന് തരിക. ഹോ! കുയിൽക്കൂട്ടവും കൂജനം ചെയ്യുന്നു. സൂര്യന്റെ രശ്മി ദിക്കുകളിൽ മെല്ലെ പരക്കുന്നു. മാധവാ, എന്റെ മനസ്സിൽ ദുഃഖം വളരുന്നു. കണവാ, നീ കനിവോടെ ആലിംഗനം ചെയ്താലും.}

ശേഷം ആട്ടം-
ശ്രീകൃഷ്ണൻ:(പത്നിമാരെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് സന്തോഷിപ്പിച്ചശേഷം)'അല്ലയോ പ്രിയതമമാരേ, നേരം വളരെ ആയിരിക്കുന്നു. ഇനി എനിക്ക് പ്രഭാതകൃത്യങ്ങൾ അനുഷ്ടിച്ചശേഷം രാജ്യകാര്യങ്ങൾ ആലോചിക്കുവാനായി സഭയിലേയ്ക്ക് പോകേണ്ടതുണ്ട്. അതിനാൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ പോകട്ടെ. നിങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടുകൂടി വസിച്ചാലും.'
രംഗാരംഭത്തിലേതുപോലെ പത്നിമാരുടെ കൈകോർത്തുപിടിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രീകൃഷ്ണൻ സാവധാനം പിന്നിലേയ്ക്കുമാറി നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.

-----(തിരശ്ശീല)-----

തെക്കൻ രാജസൂയം രണ്ടാം രംഗം

രംഗത്ത്- ബലഭദ്രൻ(മുടിവെച്ച കുട്ടിത്തരം പഴുപ്പുവേഷം), ശ്രീകൃഷ്ണൻ, ഉദ്ധവൻ(കുട്ടിത്തരം പച്ചവേഷം), ദൂതൻ(കുട്ടിത്തരം മിനുക്കുവേഷം), നാരദൻ(രണ്ടാംതരം മിനുക്കുവേഷം)

ശ്ലോകം-രാഗം:മോഹനം
"സഭായാമാസീന ഭഗവതി നിജാര്യേണ ഹലിനാ
 സമം മന്ത്രിവ്രതൈര്യദുകുലമഹീശൈരപി മുദാ
 തദാ ദൂതഃ കശ്ചിന്മഗധനൃപരുദ്ധൈർന്നരവരൈ-
 ർന്നിയുക്തസ്തം നത്വാ ഹരിമയമവോചൽ ഗിരമിമാം"
{ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്റെ ജേഷ്ഠനായ ബലഭദ്രനോടും മന്ത്രിമാരോടുംകൂടി സന്തോഷപൂർവ്വം സഭയിൽ ഇരിക്കുന്ന സമയത്ത് മഗധരാജാവായ ജരാസന്ധനാൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാർ പറഞ്ഞയച്ച ഒരു ദൂതൻ പ്രവേശിച്ച് ഭഗവാനെ വന്ദിച്ച് ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞു.}

ഇടത്തുവശത്തുകൂടി 'കിടതകധീം,താം'മേളത്തിനൊപ്പം പ്രവേശിക്കുന്ന ദൂതൻ വലതുഭാഗത്തായി പീഠങ്ങളിൽ ഇരിക്കുന്ന ബലരാമനേയും ശ്രീകൃഷ്ണനേയും ഉദ്ധവനേയും കണ്ട്, കെട്ടിച്ചാടികുമ്പിട്ടിട്ട് പദാഭിനയം ആരംഭിക്കുന്നു.

ദൂതന്റെ പദം-രാഗം:മോഹനം, താളം:അടന്ത(രണ്ടാം കാലം)
പല്ലവി:
"ശ്രീനായക ഹരേ ശ്രീനാരദനുത ശ്രീനാരായണ ജയവിഭോ"
അനുപല്ലവി:
"ഭൂനായകന്മാർ ചൊന്നോരു വചനങ്ങൾ
 കനിവോടിങ്ങുണർത്തിപ്പാൻ ഇഹ വന്നേൻ ഞാനും"
ചരണം1:(മൂന്നാം കാലം)
"ദുഷ്ടനാകുന്ന മാഗധഭൂപതി ധൃഷ്ടതകൊണ്ടു ഭൂമിപാലകന്മാരെ
 പെട്ടന്നു ജയിച്ചു രണാങ്കണേ കെട്ടിയിട്ടു ഗിരിവ്രജകാനനേ
 അവർ കഷ്ടം വ്യസനമനുഭവിക്കുന്നു ധരിക്കേണം"
ചരണം2:
"ഇന്നുതന്നെ ജരാസന്ധനെ കൊന്നു മന്നവന്മാരെയെല്ലാരെയും
 നന്ദനന്ദന പാലിക്കേണമതിനിന്നു വൈകരുതിക്ഷണം വേഗം
 നന്ദിയോടെഴുന്നള്ളണം കൃഷ്ണ"
{ലക്ഷ്മീനായകാ, ഹരേ, ശ്രീനാരദാതികളാലും നമിക്കപ്പെടുന്നവനേ, ശ്രീനാരായണാ, പ്രഭോ, വിജയിച്ചാലും. രാജാക്കന്മാർ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കനിവോടെ വന്നതാണ് ഞാൻ. ദുഷ്ടനാകുന്ന മഗധരാജാവ് ചതികൊണ്ട് രാജാക്കന്മാരെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പെട്ടന്ന് ജയിച്ചിട്ട് ഗിരിവ്രജകാനനത്തിൽ കെട്ടിയിട്ടു. കഷ്ടം! അവർ വ്യസനം അനുഭവിക്കുകയാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞാലും. നന്ദനന്ദനാ, ഇന്നുതന്നെ ജരാസന്ധനെ കൊന്ന് രാജാക്കന്മാരെയെല്ലാം രക്ഷിക്കേണമേ. അതിനിന്ന് വൈകരുതേ. കൃഷ്ണാ, ഈ ക്ഷണം കൃപയോടെ വേഗം എഴുന്നള്ളീടേണം.}

പദം കലാശിച്ച് കെട്ടിച്ചാടി കുമ്പിട്ടിട്ട് ദൂതൻ തൊഴുതുമാറി നിൽക്കുന്നു. ഗായകർ ശ്ലോകം ചൊല്ലുന്നു. ഈ സമയത്ത് കൃഷ്ണൻ നാരദന്റെ വരവ് കാണുന്നു.

ശ്ലോകം-രാഗം:ശഹാന
"ശ്രീവാസുദേവനൊടുരാജവിസൃഷ്ടദൂതൻ
 ഏവം പറഞ്ഞളവു നാരദമാമുനീന്ദ്രം
 കാർവർണ്ണനങ്ങു സമുപാഗതമന്തികേ തം
 പ്രാവോചദംബുജഭവസ്യ സുതം സമോദം"
{രാജാക്കന്മാരാൽ അയയ്ക്കപ്പെട്ട ദൂതൻ ശ്രീകൃഷ്ണനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞ സമയത്ത് തന്റെ സമീപം വന്ന മാമുനീന്ദ്രനായ നാരദനെ സന്തോഷത്തോടുകൂടി സ്വീകരിച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞു.}

ശ്ലോകം കലാശിക്കുന്നതോടെ നാരദൻ ഇടതുഭാഗത്തുകൂടി സ്തുതിപ്പദം ആടിക്കൊണ്ട് പ്രവേശിക്കുന്നു.

നാരദന്റെ സ്തുതിപ്പദം-രാഗം:ശഹാന, താളം:അടന്ത(മൂന്നാംകാലം)
ചരണം1:
"ദേവകീനന്ദന കൃഷ്ണ ഹരേ ജയ
 ദേവവരാനുജ ദീനദയാപര
 ശ്രീവരശൗരേ ദനുജവനദാവ മുരാരേ
 പാഹി വിഭോ ദേവ കംസാരേ"
ചരണം2:
"അംബരമണികുലദീപ രഘൂത്തമ
 കംബുഗദാധര കാരണപൂരുഷ
 അംബുജനയന രാകാശശിബിംബവദന
 അധരജിതബിംബ ഭൂരമണ"
ചരണം3:
"ജനിമൃതിഭയഹര ജലദസന്നിഭദേഹ
 ജനകസുതാമുഖ കമലദിവാകര
 ഫണിവരശയന ചരണനതജന കൃതകരുണ
 മധുമഥന കനകസുവസന"
{ദേവകീനന്ദനാ, ഹരേ കൃഷ്ണാ, വിജയിച്ചാലും. ദേവശ്രേഷ്ഠന്റെ അനുജാ, ദീനജനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ദയയുള്ളവനേ, ശ്രീമതേ, ശൗരേ, അസുരരാകുന്ന കാടിന് കാട്ടുതീയായുള്ളവനേ, മുരാരേ, പ്രഭോ, ദേവാ, കംസാരേ, രക്ഷിച്ചാലും. ദേവകുലത്തിന് മണിദീപമായുള്ളവനേ, രഘൂത്തമാ, ശംഖും ഗദയും ധരിക്കുന്നവനേ, കാരണപൂരുഷാ, താമരക്കണ്ണാ, ചന്ദ്രബിംബാനനാ, തൊണ്ടിപ്പഴത്തെ വെല്ലുന്ന അധരങ്ങളോടുകൂടിയവനേ, രാജാവേ, ജനനമരണഭയങ്ങളെ ഇല്ലാതെയാക്കുന്നവനേ, മേഘവർണ്ണാ, ജനകസുതയുടെ മുഖമാകുന്ന താമരയ്ക്ക് സൂര്യനായുള്ളവനേ, അനന്തശായീ, മധുമഥനാ, പീതാബരാ, ചരണങ്ങളിൽ നമിക്കുന്ന ജനങ്ങളിൽ കരുണചെയ്താലും.}

സ്തുതിപ്പദം കലാശിച്ച് 'കിടതകധീം,താം'മേളത്തിനൊപ്പം നാരദൻ മുന്നോട്ടുവരുന്നു. പരസ്പരം കാണുന്നതോടെ ബലഭദ്രാദികൾ എഴുന്നേറ്റ് വന്ദിച്ച് നാരദനെ ആദരവോടെ വലതുഭാഗത്തേയ്ക്ക് ആനയിക്കുന്നു. അനുഗ്രഹിച്ച്, വലതുവശത്തേയ്ക്ക് വന്ന് നാരദൻ പീഠത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. നാരദനെ കുമ്പിട്ടിട്ട് ശ്രീകൃഷ്ണൻ പദം അഭിനയിക്കുന്നു.

ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പദം-രാഗം:മുഖാരി, താളം:അടന്ത(രണ്ടാംകാലം)
പല്ലവി:
"അരവിന്ദോത്ഭവസംഭവ
 അരവിന്ദാരുണേ തവ ചരണേ കൈവണങ്ങുന്നേൻ"
ചരണം1:
"നിന്തിരുവടിതന്നെ അന്തികേ കണ്ടതിനാൽ
 സന്തോഷം വളരുന്നു ചിന്തയിൽ മഹാമുനേ"
ചരണം2:
"എങ്ങുനിന്നെഴുന്നള്ളി മംഗലശീല നീയും
 ഭംഗിയോടരുൾചെയ്ക തുംഗതാപസമൗലേ"
ചരണം3:
"ധർമ്മനന്ദനൻ തന്നെ നന്മയോടുകണ്ടിതോ
 സമ്മതമവൻ തന്റെ സാമോദമരുൾചെയ്ക"
{ബ്രഹ്മസുതാ, അങ്ങയുടെ പദചെന്താമരകളിൽ കൈവണങ്ങുന്നേൻ. മഹാമുനേ, നിന്തുരുവടിയെ സമീപത്ത് കണ്ടതിനാൽ മനസ്സിൽ സന്തോഷം വളരുന്നു. മംഗളശീലാ, താപസശ്രേഷ്ഠാ, എവിടെനിന്നാണ് എഴുന്നള്ളിയത് എന്ന് നന്നായി പറഞ്ഞാലും. ധർമ്മപുത്രനെ നന്നായി കണ്ടുവോ? സന്തോഷത്തോടുകൂടി അവന്റെ വാർത്തകൾ പറഞ്ഞാലും.}

നാരദന്റെ പദം-രാഗം:കാമോദരി, താളം:മുറിയടന്ത
പല്ലവി:
"ശ്രീമാധവ ജയജയ സന്തതം ശ്രീതജനസന്താന"
അനുപല്ലവി:
"ശ്രീമൻ ഭഗവൻ ശൃണുമേ ഗിരം ശിശിരകിരണവദന മുരാരേ"
ചരണം1:
"ധർമ്മപരായണ ധർമ്മതനൂജനു സമ്മതമായിന്നു ഒരു
 കർമ്മംചെയ്തീടണമായതിനിന്നു തേ സമ്മോദം കാംക്ഷിക്കുന്നു അതു
 ധർമ്മശാസ്ത്രവിഹിതം രാജസൂയം കല്മഷഹീനമല്ലോ മുകുന്ദ"
ചരണം2:
"ശങ്കരസന്നുത നിൻകൃപയാൽ മഖം ശങ്കാഹീനം സാധിപ്പാനിന്നു
 തിങ്കൾകുലജാതനാകും മഹീപതിതങ്കൽ കടാക്ഷിക്കേണം
 പങ്കജസംഭവസന്നുതപദയുഗപങ്കജദളനയന ഗോവിന്ദ"
ചരണം3:
"ഭക്തനാകുന്ന മഹീപതിതന്നുടെ ചിത്തമോദംചെയ്‌വാനായ് ഭഗവാൻ
 തത്ര ശക്രപ്രസ്‌ഥേ ചെല്ലേണം കേശവ സത്വരം ദീനബന്ധോ
 ചിത്തജകോടിസമാകൃതേ രുഗ്മിണീചിത്തകമലഭാസ്ക്കര സുരേശ"
{ശ്രീമാധവാ, സജ്ജനങ്ങൾക്ക് എപ്പോഴും കല്പവൃക്ഷമായുള്ളവനേ, ജയിച്ചാലും, ജയിച്ചാലും. ശ്രീമാനായ ഭഗവാനേ, ചന്ദ്രവദനാ, മുരാരേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടാലും. ധർമ്മപരായണനായ ധർമ്മപുത്രൻ ഇന്ന് സന്തോഷത്തോടുകൂടി ഒരു കർമ്മം ചെയ്യുന്നതിനായി അങ്ങയുടെ സമ്മതത്തെ കാംക്ഷിക്കുന്നു. മുകുന്ദാ, അത് ധർമ്മശാസ്ത്രവിഹിതവും പാപഹരവുമായ രാജസൂയം ആണ്. ശ്രീപരമേശ്വരനാലും നമിക്കപ്പെടുന്നവനേ, ബ്രഹ്മദേവനാലും വണങ്ങപ്പെടുന്ന പാദങ്ങളോടുകൂടിയവനേ, താമരക്കണ്ണാ, ഗോവിന്ദാ, യാഗം സംശയം തീർന്ന് നടത്തുന്നതിനായി ഇന്ന് ചന്ദ്രവംശജനായ ആ രാജാവിനെ അവിടുന്ന് കൃപയോടെ കടാക്ഷിക്കേണം. കേശവാ, ദീനബന്ധോ, കാമകോടിസുന്ദരാ, രുഗ്മിണീദേവിയുടെ മനസ്സാകുന്ന താമരയ്ക്ക് സൂര്യനായുള്ളവനേ, സുരേശാ, ഭക്തനാകുന്ന രാജാവിന്റെ മനസ്സിൽ സന്തോഷമുണ്ടാക്കുവാനായി ഭഗവാൻ പെട്ടന്ന് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് ചെന്നാലും.}

പദം കലാശിച്ച് നാരദൻ പീഠത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണൻ ബലഭദ്രനോടായി പദം ആടുന്നു.

പദം-രാഗം:കാമോദരി, താളം:ചെമ്പട
ശ്രീകൃഷ്ണൻ:
പല്ലവി:
"ആര്യയാദവവീര ശൃണു നീ അധുനാ മമ വചനം
 ശൗര്യനിധേ കാമപാല"
അനുപല്ലവി:
"കാര്യമൊന്നിഹ ഞാൻ ഭവാനൊടു
 തരസാ പറയുന്നേനയി ധീര"
("ആര്യയാദവവീര ശൃണു നീ അധുനാ മമ വചനം ശൗര്യനിധേ കാമപാല")
ചരണം1:
"ഘോരമാഗധൻ തന്റെ നിന്ദ്യകർമ്മങ്ങളെല്ലാം
 വീര ഹേ ദൂതൻ ചൊന്നതു കേട്ടില്ലേ
 പാരാതെയവനെ ക്രൂരരണേ ഹനിപ്പാൻ മെല്ലെ ചിന്തിച്ചീടേണം
 നാരദോക്തികൾ സാരസാരമതിന്നുമൊരുത്തരം ചാരു ചൊല്ലുക
 വാരിജതുല്യവിലോചന സഹജ വാരണവരഗമന"
("ആര്യയാദവവീര ശൃണു നീ അധുനാ മമ വചനം ശൗര്യനിധേ കാമപാല")
{ജേഷ്ഠാ, യാദവവീരാ, ശൗര്യനിധേ, ബലഭദ്രാ, അവിടുന്ന് ഇപ്പോൾ എന്റെ വചനം ശ്രവിച്ചാലും. ധീരാ, ഒരു കാര്യം ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഭവാനോട് സാദരം പറയുന്നു. ഹേ വീരാ, ഘോരനായ മാഗധന്റെ നിന്ദ്യകർമ്മളെയെല്ലാം ദൂതൻ പറഞ്ഞത് കേട്ടില്ലേ? അവനെ താമസിയാതെ ക്രൂരമായ യുദ്ധത്തിൽ നശിപ്പിക്കുവാനായി മെല്ലെ ചിന്തിക്കണം. താമരയിതളിനുതുല്യമായ കണ്ണുകളോടുകൂടിയവനേ, സഹോദരാ, ഗജശ്രേഷ്ഠനൊത്ത നടയോടുകൂടിയവനേ, നാരദന്റെ വാക്കുകളും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. അതിനും നല്ല ഒരു ഉത്തരം ഇന്ന് പറയണം.}

ബലഭദ്രൻ:
ചരണം2:
"സാദരം കേട്ടീടേണം സാധു മേ വചനങ്ങൾ
 സോദര രുചിരഗുണജാല
 സൂദനംചെയ്തു ബാധാകരം മാഗധഭൂപാലം പുനരിന്നുതന്നെ
 ജാതകുതുകം ബാധാജാതമശേഷമകന്നു മേദിനീവരധർമ്മജസവിധേ
 തരസാ വയമപി മോദേന പോകണമധുനാ"
പല്ലവി:
"വാരിദാഞ്ചിതരുചിരകളേബര വചനം മമ
 ശൃണു നീ വാരിജലോചന കൃഷ്ണ"
{സോദരാ, സത്ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയവനേ, എന്റെ സാധുവായ വാക്കുകളെ സാദരം കേൾക്കുക. മേഘവർണ്ണാ, സുന്ദരരൂപാ, ദുഃഖമുണ്ടാക്കുന്നവനായ മഗധരാജനെ ഇന്നുതന്നെ ഉത്സാഹത്തോടെ നശിപ്പിച്ച് രാജാക്കന്മാരുടെ ദുഃഖമെല്ലാം അകറ്റിയശേഷം, വൈകാതെ സന്തോഷത്തോടുകൂടി നമുക്കിപ്പോൾ രാജശ്രേഷ്ഠനായ ധർമ്മപുത്രന്റെ സമീപത്ത് പോകണം. കാർമേഘനിറമാർന്ന സുന്ദരമായ ശരീരത്തോടുകൂടിയവനേ, താമരക്കണ്ണാ, കൃഷ്ണാ, നീ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക.}

ഉദ്ധവൻ:
ചരണം3:
"ധർമ്മജസവിധേ നാം തരസാ ചെന്നുടനങ്ങു
 തന്മതമഖിലവുമറിഞ്ഞു ചെമ്മേ പുനരുടനെ
 സമ്മോദംപൂണ്ടു പറഞ്ഞു നിർണ്ണയിച്ചീടാം
 ധർമ്മഹേതുവിധർമ്മകർമ്മകല്മഷഘ്നം മഖവും കാണാം
 സമ്മതമിഹ കിം തവ വദ മാധവ ശർമ്മം നല്കണമഖിലർക്കും"
പല്ലവി:
"ദേവദേവ ഹരേ പുരുഷോത്തമ ദേവകീനന്ദന ദേവവരാനുജ ശൗരേ"
{നമുക്ക് ഉടനെ ധർമ്മപുത്രന്റെ സമീപത്തുചെന്ന് വഴിപോലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഗ്രഹമെല്ലാം അറിഞ്ഞിട്ട്, ധർമ്മകാരണമായ വിവിധകർമ്മങ്ങളെയും അധർമ്മനാശനത്തേയും കുറിച്ച് സംസാരിച്ച് തീരുമാനിക്കാം. യാഗവും കാണാം. മാധവാ, അങ്ങയുടെ ഇഷ്ടം എന്തെന്ന് പറഞ്ഞാലും. ദേവദേവാ, ഹരേ പുരുഷോത്തമാ, ദേവകീനന്ദനാ, ദേവേന്ദ്രാനുജാ, ശൗരേ, എല്ലാവർക്കും സുഖം നൽകണം.}

ഉദ്ധവൻ പദാഭിനയം കലാശിക്കുന്നതോടെ ഗായകർ ശ്ലോകമാലപിക്കുന്നു.

ശ്ലോകം-രാഗം:കല്യാണി
"ദൂതസ്യ വാക്യമപി നാരദവാചമേവം
 ശ്രുത്വാ ബലേന ബലിനാ ച സഹോദ്ധവേന
 ആമന്ത്ര്യ കാര്യമഖിലം ജഗദേകനാഥഃ
 ശ്രീനാരദം ച നൃപദൂതമവോചദേവം"
{ദൂതന്റേയും നാരദന്റേയും വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ട് ലോകനാഥനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ബലവാനായ ബലദേവനോടും മന്ത്രിയായ ഉദ്ധവനോടും ഇപ്രകാരമെല്ലാം ആലോചിച്ചശേഷം ശ്രീനാരദനോടും രാജദൂതനോടും ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞു.}

ശ്രീകൃഷ്ണൻ ദൂതനോടായി പദം അഭിനയിക്കുന്നു.

ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പദം-രാഗം:കല്യാണി, താളം:ചെമ്പട
പല്ലവി:
"ദേവർഷിപുംഗവ കേൾക്ക മേ ഗിരം ദേവദനുജനതപദയുഗളം"
അനുപല്ലവി:
"ഭാവുകം പാണ്ഡുനന്ദനന്മാർക്കിന്നു കേവലം വരു-
 മില്ലൊരു സംശയം ദേവതോഷമഖവും സുകരം"
ചരണം1:
"വിക്രമേണ ജയിച്ചു ധീരൻ രാജചക്രമഖിലവുമിന്നവൻ
 ശക്രസൂനുസഹായവാൻ സുരചക്രതോഷണമഖവും ചെയ്യും
 വിക്രമസഹിതാരാതിചക്രസൂദനനാര്യനും
 ചക്രപാണിയാം ഞാനും ശക്രപ്രസ്‌ഥേ വന്നിടാം"
{ദേവർഷിശ്രേഷ്ഠാ, ദേവന്മാരാലും അസുരന്മാരാലും നമിക്കപ്പെടുന്ന കാലിണകളോടുകൂടിയവനേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക. പാണ്ഡവന്മാർക്ക് ഇന്ന് മംഗളം ഭവിക്കും. അതിന് സംശയമില്ല. ദേവകൾക്ക് സന്തോഷമുണ്ടാക്കുന്നതായ യാഗവും നല്ലതാണ്. അർജ്ജുനന്റെ സഹായത്തോടെ രാജാക്കന്മാരെ എല്ലാവരേയും പരാക്രമം കൊണ്ട് വിജയിച്ച് ധീരനായ ധർമ്മപുത്രരാജാവ് ദേവകൾക്ക് സന്തോഷകരമായ യാഗവും ചെയ്യും. പരാക്രമികളായ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനായ ബലഭദ്രജേഷ്ഠനും ചക്രപാണിയായ ഞാനും ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് വന്നുകൊള്ളാം.}

ചരണം കലാശിച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണൻ വണങ്ങി നാരദനെ യാത്രയാക്കുന്നു. അനുഗ്രഹിച്ച് നാരദൻ നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണൻ ദൂതനോടായി അടുത്ത ചരണം ആടുന്നു.

ചരണം2:
"രാജദൂതാ നീ കേൾക്കേണം ഗിരം രാജവരരോടുചൊല്ലേണം
 രാജസഞ്ചയവൈരിണം കൊന്നു രാജകുലപരിപാലനംചെയ്‌വൻ
{രാജദൂതാ, നീ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക. രാജാക്കന്മാരുടെ ശത്രുവിനെ കൊന്ന് രാജകുലത്തെ പരിപാലനം ചെയ്തുകൊള്ളാമെന്ന് രാജാക്കന്മാരോട് പറയുക.}

ദൂതൻ രാമകൃഷ്ണന്മാരെ വന്ദിച്ച് നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു. ദൂതനെ അനുഗ്രഹിച്ച് യാത്രയാക്കിയശേഷം ശ്രീകൃഷ്ണൻ ബലഭദ്രനോടായി അടുത്ത ചരണം ആടുന്നു.

ചരണം3:
"രാജവംശസഞ്ജാതരാജീവലോലനയന
 രാജന്ദ്രധർമ്മനന്ദനരാജസൂയത്തിനു മുൻപേ പോക
 രാജസമാജസവിധേ വേഗമോടു സൽഗുണജലധേ"
{രാജശ്രേഷ്ഠാ, തമരപ്പൂവിനുസമവും ലോലവുമായ കണ്ണുകളോടുകൂടിയവനേ, സൽഗുണസമുദ്രമേ, ആദ്യമായി രാജേന്ദ്രനായ ധർമ്മപുത്രന്റെ രാജസൂയത്തിനായി വേഗത്തിൽ പാണ്ഡവരുടെ സമീപത്തേയ്ക്ക് പോകാം.}

ശേഷം ആട്ടം-
ശ്രീകൃഷ്ണൻ:'എന്നാൽ ഇനി വേഗം പുറപ്പെടുകയല്ലേ?'
ബലരാമോദ്ധവന്മാർ:' അങ്ങിനെതന്നെ'
സഭപിരിഞ്ഞ് ബലരാമനും ഉദ്ധവനും നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ:(ബലരാമോദ്ധവന്മാരെ അയച്ചുതിരിഞ്ഞുവന്ന് 'അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട'ചവുട്ടിനിന്ന് ഇടത്തുഭാഗത്തായി ദാരുകനെ കണ്ട്, അനുഗ്രഹിച്ചിട്ട്)'എടോ സൂതാ, എന്റെ രഥം വേഗം തയ്യാറാക്കി കൊണ്ടുവരിക' (ദാരുകനെ അനുഗ്രഹിച്ചയച്ചശേഷം 'അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട'വെച്ചുനിന്ന് വീണ്ടും ദാരുകനെ കണ്ട്)'കൊണ്ടുവന്നുവോ?' (തേര് നോക്കിക്കണ്ട്, പിടിച്ചിളക്കിനോക്കിയശേഷം)'നന്നായിരിക്കുന്നു' (ആത്മഗതമായി)'എന്നാൽ ഇനി ബന്ധുമിത്രാദികളോടുകൂടി പുറപ്പെടുകതന്നെ' (സൂതനോടായി)'എന്നാൽ ഇനി രഥം ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് വഴിപോലെ തെളിച്ചാലും'
നാലാമിരട്ടിയെടുത്ത് കലാശിക്കുന്നതിനൊപ്പം തേരിലേയ്ക്ക് ചാടിക്കയറി പുറപ്പെടുന്നതായി ഭാവിച്ച് പിന്നിലേയ്ക്ക് കാൽകുത്തിമാറി നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.
-----(തിരശ്ശീല)-----

തെക്കൻ രാജസൂയം മൂന്നാം രംഗം

രംഗത്ത്- ധർമ്മപുത്രൻ(ഇടത്തരം പച്ചവേഷം), ഭീമൻ(ഇടത്തരം പച്ചവേഷം), അർജ്ജുനൻ(ഇടത്തരം പച്ചവേഷം), ശ്രീകൃഷ്ണൻ

ശ്ലോകം-രാഗം:നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി
"ശ്രീനാരദസ്യവചനേന ജഗാമ ശൗരി-
 സ്സാകം ബലേന നിലയം കുരുപുംഗവസ്യ
 ദൃഷ്ട്വാ സമാഗതമസൗ ഭഗവന്തമാരാൽ
 സാനന്ദമേവമവദൽ ഗിരമംബുജാക്ഷം"
{ശ്രീനാരദന്റെ വചനം കേട്ട് ശ്രീകൃഷ്ണൻ ബലരാമനോടുകൂടി ധർമ്മപുത്രന്റെ വസതിയിൽ ചെന്നു. തന്റെ സമീപംവന്ന ഭഗവാനെ കണ്ട് സന്തോഷത്തോടുകൂടി ധർമ്മപുത്രൻ ആ താമരക്കണ്ണനോട് പറഞ്ഞു.}

ധർമ്മപുത്രൻ വലതുഭാഗത്ത് പീഠത്തിലിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിനു പിന്നിലായി ഭീമനും അർജ്ജുനനും നിൽക്കുന്നു. ഇടത്തുവശത്തുകൂടി 'കിടതകധീം,താം'മേളത്തിനൊപ്പം ശ്രീകൃഷ്ണൻ പ്രവേശിക്കുന്നു. പരസ്പരം കാണുന്നതോടെ ധർമ്മപുത്രാദികൾ ശ്രീകൃഷ്ണനെ കുമ്പിട്ട് വലത്തുഭാഗത്തേയ്ക്ക് ആനയിക്കുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണൻ വലത്തുവശം വന്ന് പീഠത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. കെട്ടിച്ചാടി കുമ്പിട്ടശേഷം ധർമ്മപുത്രൻ പദാഭിനയം ആരംഭിക്കുന്നു.

ധർമ്മപുത്രന്റെ പദം-രാഗം:നാട്ടക്കുറിഞ്ഞി, താളം:അടന്ത(രണ്ടാം കാലം)
പല്ലവി:
"പാലയ മധുമഥന പാലയ പുണ്യശീല ദേവകീനന്ദന"
അനുപല്ലവി:
"ലീലാലാളിതഗോപീജാല കപിശചേല
 ലോലസുവനമാല നീലനീരദാകാര"
ചരണം1:
"വിരവൊടു ഭവാനിങ്ങവന്നതിനാൽ മമ
 പരിചൊടു വന്നതിശോഭനമതു
 കരളിലധികസുഖസാധനം ഞാനും
 പാരതിലതിധന്യൻ മാരമണ കേൾ മാന്യൻ"
ചരണം2:
"പുഷ്ക്കലമായമഖവരം നീക്കമെന്നിയെ
 സപദി സാധിപ്പതിന്നു
 പുഷ്ക്കരവിലോചന ത്വല്പാദപത്മങ്ങൾ
 മൽക്കാര്യേ തുണയ്ക്കേണം"
{മധുമഥനാ, രക്ഷിച്ചാലും. പുണ്യമായശീലങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവനേ, ദേവകീനന്ദനാ, രക്ഷിച്ചാലും. ഗോപസമൂഹത്തെ ലീലകൊണ്ട് ലാളിക്കുന്നവനേ, പീതാംബരധാരീ, ലോലവും മനോഹരവുമായ വനമാല ധരിച്ചവനേ, നീലമേഘവർണ്ണാ, കനിവോടെ ഭവാൻ ഇവിടെ വന്നതിനാൽ ഇവിടം ഏറ്റവും ശോഭനമായി. ഞാൻ ഭൂമിയിൽ ഏറ്റവും ധന്യനുമായി. ലക്ഷ്മീകാന്താ, മാന്യാ, കേട്ടാലും. താമരക്കണ്ണാ, മംഗളകരവും ശ്രേഷ്ഠവുമായ യാഗം തടസമില്ലാതെ ചെയ്യുന്നതിനായി അവിടുത്തെ പാദപത്മങ്ങൾ വണങ്ങുന്നു. എന്റെ കാര്യത്തെ തുണയ്ക്കേണമേ.}

പദം-രാഗം:സാവേരി, താളം:ചെമ്പട
ശ്രീകൃഷ്ണൻ:
പല്ലവി:
"രാജശേഖര ധർമ്മതനൂജ രാജവംശജ
 ആജമീഢ കേൾ അനുപമഗുണഗണ
 വ്യാജഹീന വചനം മമ വീര"
ചരണം1:
"രാജവീരരെയെല്ലാമാജിയിൽ ജയിച്ചിട്ടു
 പൂജിതമായീടുന്ന രാജസൂയമഖം
 നീ ജവമൊടു ചെയ്ക ഭൂജാനേ ഇന്നുതന്നെ
 രാജബിംബസദൃശരാജിതവദന"
("രാജശേഖര ധർമ്മതനൂജ........................മമ വീര")
ചരണം2:
"ചണ്ഡവൈരിനിവഹഖണ്ഡനപടുഭുജ-
 ദണ്ഡനം മാഗധന്റെ മുണ്ഡഭേദനം ചെയ്‌വാൻ
 ചണ്ഡരണാങ്കണത്തിൽ ശൗണ്ഡനാകും ഭീമനെ കോ-
 ദണ്ഡധരമർജ്ജുനം പണ്ഡിത നീയയയ്ക്ക"
("രാജശേഖര ധർമ്മതനൂജ........................മമ വീര")
{രാജശ്രേഷ്ഠാ, ധർമ്മപുത്രാ, അജമീഢരാജന്റെ വംശത്തിൽ പിറന്നവനേ, ഉപമയില്ലാത്ത ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയവനേ, വീരാ, കളങ്കമില്ലാത്തവനേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടാലും. രാജാവേ, ചന്ദ്രനേപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന മുഖത്തോടുകൂടിയവനേ, രാജവീരരെയെല്ലാം യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചിട്ട് നീ ഇന്നുതന്നെ ദിവ്യമായ രാജസൂയയാഗം ഭംഗിയായി ചെയ്താലും. പണ്ഡിതാ, ക്രൂരന്മാരായ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുവാൻ ശക്തമായ കൈകളോടുകൂടിയവനേ, അഹങ്കാരിയായ ജരാസന്ധനെ യുദ്ധത്തിൽനേരിട്ട് വധിക്കുവാനായി, ശക്തനായ ഭീമനെ ചാപധാരിയായ അർജ്ജുനനോടൊപ്പം നീ അയയ്ക്കുക.}

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പദം കലാശിച്ച് പീഠത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. ധർമ്മപുത്രൻ ഭീമാർജ്ജുനന്മാരോടായി പദം ആടുന്നു.

ധർമ്മപുത്രൻ:
ചരണം3:
"മിത്രജനപാലക അത്രവരിക ഭീമ വൃത്രവൈരിതന്നുടെ
 പുത്രഹേ സവ്യസാചിൻ തത്ര ജരാസുതനെ ചിത്രഭാനുതന്നുടെ
 പുത്രസവിധേയാക്കി ക്ഷത്രധർമ്മം രക്ഷിയ്ക്ക
 പോക നിങ്ങളും ശ്രീവല്ലഭേന സാകം സോദരൗ"
{സുഹൃത്ത്ജനരക്ഷകനായ ഭീമാ, ഇന്ദ്രപുത്രനായ ഹേ അർജ്ജുനാ, ജരാസന്ധനെ കാലപുരിയിലേയ്ക്കയച്ച് ക്ഷത്രിയധർമ്മം പാലിക്കുക. സോദരന്മാരേ, അതിനായി ശ്രീകൃഷ്ണനോടൊപ്പം നിങ്ങളും ഇപ്പോൾ പോവുക.}

ശേഷം ആട്ടം-
പദം കലാശിച്ച് കുമ്പിടുന ധർമ്മപുത്രനെ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു. തന്നെ വണങ്ങുന്ന ഭീമാർജ്ജുനന്മാരെ അനുഗ്രഹിച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണനൊപ്പം യാത്രയാക്കിക്കൊണ്ട് ധർമ്മപുത്രൻ നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു. ഭീമാർജ്ജുനന്മാർക്കൊപ്പം യാത്രയായി തിരിഞ്ഞ് ശ്രീകൃഷ്ണൻ വീണ്ടും മുന്നോട്ടു വരുന്നു.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ:'ഇനി നമുക്ക് ഉടനെ ഗിരിവ്രജരാജധാനിയിലേയ്ക്ക് പോകാം. അവിടെയെത്തി ജരാസന്ധനെ കണ്ടാൽ, നമ്മളിൽ ഒരാളോട് യുദ്ധംചെയ്യാമെന്ന് സൂത്രത്തിൽ അവനെക്കൊണ്ട് സമ്മതിപ്പിക്കണം. അവൻ വലിയ ബ്രാഹ്മണഭക്തനാണ്. അതിനാൽ നമുക്ക് ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ച് പോവുകതന്നെ.'
മൂവരും ബ്രാഹ്മണരായി വേഷം മാറുന്നതായി നടിച്ചിട്ട് 'അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട'ചവുട്ടുന്നു.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ:(മുന്നിൽ കണ്ടിട്ട്)'അതാ വലിയ കോട്ടയോടും ഗോപുരങ്ങളോടും കൂടിയ മഗധരാജധാനി കാണുന്നു' ('അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട'ചവുട്ടിനിന്നിട്ട്)' ഇതാ ഗോപുരവാതിൽക്കൽ വലുതായ പെരുമ്പറകാണുന്നു. ഇനി നമുക്കിത് കൊട്ടി ഉടയ്ക്കുകതന്നെ.' (പെരുമ്പറ അടിച്ചുടച്ചശേഷം) 'നമുക്ക് ഈ ഗോപുരവാതിലിൽക്കൂടി ഉള്ളിൽ കടക്കണ്ട. ശത്രുപുരത്തിലേയ്ക്ക് നേരായവാതിലിലൂടെ കടന്നുകൂടാ. അതിനാൽ നമുക്ക് കോട്ടമതിൽചാടി അപ്പുറത്തേയ്ക്ക് കടക്കുകതന്നെ.'
മൂവരുംചേർന്ന് വീണ്ടും 'അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട'വെച്ചിട്ട് ഓരോരുത്തരായി മതിലിൽ(പീഠത്തിൽ) കയറി മറുവശത്തേയ്ക്ക് ചാടിയിറങ്ങുന്നു.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ:'ഇനി നേരേപോയി രാജാവിനെ കാണുകതന്നെ'
മൂവരുംചേർന്ന് നാലാമിരട്ടിയെടുത്ത് കലാശിക്കുന്നതോടെ പിന്നിലേയ്ക്ക് കാൽകുത്തിമാറി നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.

-----(തിരശ്ശീല)-----

തെക്കൻ രാജസൂയം നാലാം രംഗം

രംഗത്ത്- ജരാസന്ധൻ(ഒന്നാംതരം കത്തിവേഷം), ജരാസന്ധപത്നി(ഇടത്തരം സ്ത്രീവേഷം)

ശ്ലോകം-രാഗം:പാടി
"നിജഭുജമഹസാ വിനിർജ്ജിതാരി-
 ർമ്മഗധനരാധിപതിർമ്മഹേന്ദ്രകല്പഃ
 രതിമിവ മദനോ വിഹർത്തുകാമോ
 നിജരമണിമനുനീയ വാചമൂചേ"
{തന്റെ കരബലത്താൽ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനും മഗധരാജാവും ഇന്ദ്രതുല്യനുമായ ജരാസന്ധരാജൻ കാമോത്സുകനായിക്കൊണ്ട് കാമൻ രതിയെ എന്നപോലെ തന്റെ പത്നിയെ അനുനയിച്ചുണ്ട് പറഞ്ഞു.}

ജരാസന്ധന്റെ സൃഗാരരസപ്രധാനമായുള്ള തിരനോട്ടം-
വീണ്ടും തിരനീക്കുമ്പോൾ പത്നിയെ ആലിംഗനം ചെയ്തുകൊണ്ട് രംഗമദ്ധ്യത്തിലൂടെ പതിഞ്ഞ 'കിടതകധീം,താം'മേളത്തിനൊപ്പം പ്രവേശിക്കുന്ന ജരാസന്ധൻ സാവധാനം മുന്നോട്ടുവന്ന് പത്നിയെ ഇടതുഭാഗത്തേയ്ക്ക് വിടർത്തിനിർത്തിയിട്ട്, അവളെ നോക്കിക്കണ്ടുകൊണ്ട് പദാഭിനയം ആരംഭിക്കുന്നു.

ജരാസന്ധന്റെ സൃഗാരപ്പദം-രാഗം:പാടി, താളം:ചെമ്പട(ഒന്നാം കാലം)
പല്ലവി:
"രാകാശശീകോമളവദനേ രാജീവദളായതനയനേ
 രാഗം മേ വളരുന്നു ഹൃദി രാജമരാളാഞ്ചിതഗമനേ"
ചരണം1:
"ക്ഷോണീപതി നികരമശേഷം ക്ഷീണതതേടി മമ ഭുജമഹസാ
 വാണീടുന്നവരരിപുരിയിൽ കാണുന്നില്ലല്ലീ സുദതി"
ചരണം2:
"കുങ്കുമരൂഷിതമാം നിന്നുടെ കുചയുഗളം മാറിലണച്ചു
 അംഗമിദം കുരു പരിരബ്ധം അംബുജഭനിഭസുരുചിരവേണി"
{പൂർണ്ണചന്ദ്രസമാനവും കോമളമായ മുഖത്തോടുകൂടിയവളേ, താമരയിതൾകൾ പോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടുകൂടിയവളേ, രാജഹംസത്തേപ്പോലെ മനോരമായി നടക്കുന്നവളേ, എന്റെ മനസ്സിൽ പ്രേമം വളരുന്നു. മനോഹരമായ പല്ലുകളോടുകൂടിയവളേ, രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും കൂട്ടമായി എന്റെ കരബലത്തോട് പരാജിതരായി ഈ പുരിയിൽ വസിക്കുന്നത് കാണുന്നില്ലേ? കാർമേഘസമാനം സുന്ദരമായ തലമുടിയോടുകൂടിയവളേ, കുങ്കുമം പുരണ്ടതായ നിന്റെ കുചങ്ങൾ രണ്ടും മാറിൽ ചേർത്ത് എന്റെ ശരീരത്തെ പുണർന്നാലും.}

ജരാസന്ധപത്നിയുടെ മറുപടിപ്പദം-രാഗം:എരിക്കലകാമോദരി, താളം:ചെമ്പട(രണ്ടാം കാലം)
ചരണം1:
"വദനസുധാകരഗളിതാമൃതരസ-
 സദൃശം തവ വചനം വല്ലഭ"
ചരണം2:
"മദനരസം വളരുന്നയി മമ
 മദനസദൃശ പുണരുക സസുഖം"
പല്ലവി:
"രാജേന്ദ്ര മഹാരഥമകുടരാജിതപദപങ്കജവീര"
{വല്ലഭാ, മുഖമാകുന്ന ചന്ദ്രനിൽ നിന്നും പുറപ്പെട്ട അമൃതരസത്തിന് തുല്യമാണ് അങ്ങയുടെ വചനം. എന്നിൽ കാമരസം വളരുന്നു. കാമസദൃശാ, രാജേന്ദ്രാ, മഹാരഥന്മാരുടെ മകുടത്തിൽ ശോഭിക്കുന്നതായ കാൽത്തളിരുകളോടുകൂടിയവനേ, വീരാ, സസുഖം പുണർന്നാലും.}

ശേഷം ആട്ടം-
ജരാസന്ധൻ പത്നിയെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് സുഖദൃഷിയിൽ ഇരിക്കുന്നു. ഇതിനുമുൻപായി നടന്മാരുടെ മനോധർമ്മാനുസ്സരണം നായികയുടെ സൗന്ദര്യം വർണ്ണിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ആട്ടങ്ങളും പതിവുണ്ട്.
ജരാസന്ധൻ:(സുഖദൃഷ്ടിയിൽ ഇരിക്കവെ പെട്ടന്ന് എന്തോ ശബ്ദം കേട്ട് ശ്രദ്ധിച്ചിട്ട്) 'ഉം, എന്തുമാകട്ടെ' (പത്നിയെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് സുഖദൃഷ്ടിയിൽ നിൽക്കവെ വീണ്ടും ശബ്ദം കേട്ട് ശ്രദ്ധിച്ചിട്ട്)'എന്ത്? എന്തായാലും അന്യൂഷിച്ച് അറിയുകതന്നെ' (പത്നിയെ വിടർത്തിനിർത്തിയിട്ട്)'അല്ലയോ പ്രിയേ, നീ അന്തപ്പുരത്തിൽ പോയി സുഖമായി വസിച്ചാലും. ഞാൻ കേട്ടശബ്ദം എന്തെന്ന് അറിഞ്ഞുവരാം'
ജരാസന്ധപത്നി വണങ്ങി നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.
ജരാസന്ധൻ:(പത്നിയെ അയച്ച് തിരിഞ്ഞുവന്ന് ശബ്ദം കേട്ട് ശ്രദ്ധിച്ചിട്ട്)'കർണ്ണങ്ങൾ പൊട്ടുമാറ് ശബ്ദം കേൾക്കുന്നതെന്ത്? പർവ്വതങ്ങൾ പറന്നുവരുകയാണോ?' (ആലോചിച്ച് മനസ്സിലാക്കിയിട്ട്)'അല്ല. പണ്ട് ഇന്ദ്രൻ തന്റെ വജ്രായുധം കൊണ്ട് പർവ്വതങ്ങളുടെ ചിറക് അറുത്തുകളഞ്ഞതിനാൽ പർവ്വതങ്ങൾ പറക്കുകയില്ല. പിന്നെ എന്ത്? സമുദ്രം സത്യത്തെലംഘിച്ച് അതിർത്തികടന്ന് വരികയാണോ?' (ചിന്തിച്ചിട്ട്)'ഏയ്, ഒരുനാളും അങ്ങിനെ വരികയില്ല. പിന്നെ എന്താണ്? എന്റെ ഗോപുരദ്വാരത്തിലുള്ള പെരുമ്പറയുടെ ശബ്ദമാണോ? ഏയ്, അങ്ങിനെ വരികയില്ല. എന്തെന്നാൽ, ഭൂമിയിലുള്ള സകല രാജാക്കന്മാരേയും ഞാൻ ബന്ധിച്ചിട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ യുദ്ധത്തിന് വരുന്നതിനായി ആരുംതന്നെയില്ല. പിന്നെ എന്താണ്? (ചിന്തിച്ചിട്ട്)'എന്തായാലും ഇനി പോയി അറിയുകതന്നെ' ('അഡ്ഡിഡ്ഡിക്കിട'ചവുട്ടിയശേഷം ഒരുകാൽ പീഠത്തിൽ ഉയർത്തിവെച്ച് നിന്നിട്ട് മുന്നിൽ കണ്ട്)'അതാ മൂന്നുപേർ കോട്ടമതിൽ ചാടിക്കടന്ന് എന്റെ നേരെ വരുന്നു' (സൂക്ഷിച്ചുനോക്കി മനസ്സിലാക്കിയിട്ട്)'മൂന്ന് ബ്രാഹ്മണരാണ്. ഇവർ എന്തേ ഇപ്രകാരം വരുവാൻ കാരണം? ആകട്ടെ, ഇനി ഇവരെ സ്വീകരിച്ച് അന്വേഷിച്ചറിയുകതന്നെ'
നാലാമിരട്ടിയെടുത്ത് കലാശിക്കുന്നതോടെ ജരാസന്ധൻ പിന്നിലേയ്ക്ക് കാൽകുത്തിമാറി നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.

-----(തിരശ്ശീല)-----

തെക്കൻ രാജസൂയം അഞ്ചാം രംഗം

രംഗത്ത്- ജരാസന്ധൻ, ബ്രാഹ്മണർ(മൂന്ന് ഇടത്തരം മിനുക്കുവേഷങ്ങൾ), ശ്രീകൃഷ്ണൻ, ഭീമൻ, അർജ്ജുനൻ

ശ്ലോകം-രാഗം:പന്തുവരാളി
"ജരാസുതഞ്ചാപി നിരീക്ഷ്യ രാജാ
 ദാനാർത്ഥിനോ ബ്രഹ്മകുലാവതംസാൻ
 മത്വാ തു തേഭ്യോർഹണമാശു ദത്വാ
 നത്വാ ഗിരം സാനുനയം വ്യഭാണീൽ"
{ജരാസന്ധരാജൻ യാചകന്മാരായ അവരെ കണ്ട് ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠർ എന്നുകരുതി താമസം കൂടാതെ പൂജിച്ച് നമസ്ക്കരിച്ചിട്ട് വിനയത്തോടുകൂടി പറഞ്ഞു.}

ഇടതുഭാഗത്തുകൂടി 'കിടതകധീം,താം'മേളത്തിനൊപ്പം പ്രവേശിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണരെ കാണുന്നതോടെ വലത്തുവശത്ത് പീഠത്തിലിരിക്കുന്ന ജരാസന്ധൻ എഴുന്നേറ്റ്, അവരെ സ്വീകരിച്ചിരുത്തി വണങ്ങിയിട്ട് പദാഭിനയം ആരംഭിക്കുന്നു.

ജരാസന്ധന്റെ പദം-രാഗം:പന്തുവരാളി, താളം:മുറിയടന്ത
പല്ലവി:
"ക്ഷോണീദേവവരന്മാരേ മാനനീയശീലന്മാരേ
 സൂനബാണസമന്മാരേ ഞാനഹോ കൈവണങ്ങുന്നേൻ"
{ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, മാനിക്കപ്പെടേണ്ടുന്ന ഗുണശീലങ്ങളോടുകൂടിയവരേ, കാമതുല്യരൂപന്മാരേ, ഞാൻ ഇതാ കൈവണങ്ങുന്നേൻ}

പല്ലവിയുടെ അന്ത്യത്തിൽ കലാശത്തിനുവട്ടമിടുമ്പോൾ ജരാസന്ധൻ ബ്രാഹ്മണരുടെ ക്ഷാത്രതേജസ്സുകണ്ട് സംശയിക്കുകയും അവരോട് വിവരങ്ങൾ ചോദിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെ കലാകാർന്മാരുടെ മനോധർമ്മാനുസ്സരണം ചോദ്യോത്തരങ്ങൾ ചെയ്യും. അനന്തരം കലാശമെടുത്തിട്ട് ജരാസന്ധൻ അനുപല്ലവി അഭിനയിക്കുന്നു.

ജരാസന്ധൻ:
അനുപല്ലവി:
"ഇന്നുനിങ്ങളെ കാൺകയാൽ വന്നുമേ പുണ്യസഞ്ചയം
 വന്നു ജന്മം സഫലമായി നന്നു നന്നു ധന്യൻ ഞാനും"
ചരണം1:
"വിക്രമിയാകുമെന്നുടെ വിക്രമം പാരിടത്തിലും
 ശക്രലോകമതിങ്കലും ശക്രവൈരിലോകത്തിലും
 ചിത്രതരം കേൾപ്പാനില്ലേ ഗോത്രസത്രാശനന്മാരേ
 ഗോത്രനാഥന്മാരെല്ലാരും അത്രവന്നു വണങ്ങുന്നു"
ചരണം2:
"എന്തൊരു വാഞ്ഛിതം നിങ്ങക്കൾന്തരമില്ലതു ചൊന്നെന്നാൽ
 എന്തെന്നാകിലും തരുന്നേൻ ചിന്തയിലില്ല സംശയം"
{ഇന്ന് നിങ്ങളെ കണ്ടതിനാൽ എനിക്ക് പുണ്യം കൈവന്നു. ജന്മം സഫലമായിവന്നു. നന്നായി, നന്നായി, ഞാൻ ധന്യനായി. പരാക്രമിയായ എന്റെ അത്ഭുതകരമായ വിക്രമം ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും പാതാളത്തിലും പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്നില്ലെ? ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും ഇവിടെവന്ന് വണങ്ങുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് എന്താണ് ആഗ്രഹം എന്നുപറഞ്ഞാൽ, അത് എന്തുതന്നെയായാലും തടസമില്ലാതെ തരുന്നുണ്ട്. മനസ്സിൽ അതിന് സംശയമില്ല.}

രണ്ടാംചരണത്തിന്റെ അന്ത്യത്തിൽ കലാശത്തിന് കലാശത്തിനുവട്ടമിടുമ്പോൾ ജരാസന്ധൻ വാമനാവതാരകഥ ആടിയിട്ട്, മഹാബലിയെ ചതിക്കുവാൻ ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിലെത്തിയ വിഷ്ണുവിനെപോലെ ഈ ബ്രാഹ്മണരും തന്നെ ചതിക്കുവാൻ വന്നവരാണോ എന്ന് സംശയിക്കുന്നു. തുടർന്ന് അങ്ങിനെയല്ല എന്നുവിശ്വസിച്ചുകൊണ്ട് കലാശമെടുത്ത് അവസാനിപ്പിക്കുന്നതോടെ ജരാസന്ധൻ കൃഷ്ണബ്രാഹ്മണന്റെ കൈയ്യിലടിച്ച് സത്യചെയ്യുന്നു. അനന്തരം കൃഷ്ണബ്രാഹ്മണൻ പദം അഭിനയിക്കുന്നു.

പദം-രാഗം:അസാവേരി, താളം:ചെമ്പട
കൃഷ്ണബ്രാഹ്മണൻ:
പല്ലവി:
"വീരഭൂപതിവര ധീര കേൾക്ക വചനം"
അനുപല്ലവി:
"അരിസംഘമിതഖിലം പരിചൊടിഹ
 ചരണേ തവ ശരണം പ്രാപിച്ചതു"
("വീരഭൂപതിവര ധീര കേൾക്ക വചനം")
ചരണം1:
"ഭൂദേവന്മാരെപ്പോലെ സാദരമന്യാകാംക്ഷ
 നീതിജലധേ ഞങ്ങൾക്കില്ല
 വീതശങ്കം സപദി ദ്വന്ദയുദ്ധം തരിക
 അതു സമ്പ്രതി കുതുകം പൂണ്ടിഹ വയ-
 മധുനാ തവ സവിധം പ്രാപിച്ചിതു"
("വീരഭൂപതിവര ധീര കേൾക്ക വചനം")
ചരണം2:-രാഗം:കേതാരഗൗളം
"വിക്രമി ഭീമനിവൻ^ ശക്രനന്ദനനിവൻ
 ചക്രപാണി കൃഷ്ണനെന്നെന്നെയും ബോധിയ്ക്ക നീ
 വിക്രമി എങ്കിൽ ബാഹുവിക്രമം കാട്ടുക രിപു
 ചക്രങ്ങളെയഖിലം കൊന്നുടനിഹ
 ശീഘ്രം സുഖമഖിലം നൽകുവൻ"
{വീരാ, രാജശ്രേഷ്ഠാ, ധീരാ, വാക്കുകൾ കേട്ടാലും. ശത്രുസംഘമെല്ലാം ഇവിടെ അങ്ങയുടെ ചരണത്തെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. നീതിസമുദ്രമേ, ബ്രാഹ്മണരേപ്പോലെ മറ്റാഗ്രഹങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്കില്ല. ശങ്കയില്ലാതെ ഇവിടെ ദ്വന്ദയുദ്ധം തരുക. അതിനാണ് കൗതുകത്തോടെ ഉടനെ അങ്ങയുടെ സമീപമെത്തിയത്. പരാക്രമിയായ ഭീമനാണിവൻ, ഇന്ദ്രപുത്രനായ അർജ്ജുനനാണ് ഇവൻ, ചക്രധാരിയായുള്ള കൃഷ്ണനാണ് ഞാൻ എന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കുക. പരാക്രമിയാണെങ്കിൽ ഉടനെ ഇവിടെ ശത്രുക്കൂട്ടങ്ങളെയെല്ലാം കൊന്ന് കരബലം കാട്ടുക. പെട്ടന്ന് എല്ലാസുഖവും നൽകുന്നുണ്ട്.}

[^'വിക്രമി ഭീമനിവൻ' എന്നാലപിക്കുന്നതോടെ ഭീമബ്രാഹ്മണനും, 'ശക്രനന്ദനനിവൻ' എന്നാലപിക്കുന്നതോടെ അർജ്ജുനബ്രാഹ്മണനും നിഷ്ക്രമിക്കുകയും ഉടൻതന്നെ യഥാക്രമം ഭീമനും അർജ്ജുനനും പ്രവേശിച്ച് തൽസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 'കൃഷ്ണനെന്നെന്നെ' എന്നുവരെ അഭിനയിച്ചിട്ട് കൃഷ്ണബ്രാഹ്മണൻ നിഷ്ക്രമിക്കുകയും ഉടൻതന്നെ കൃഷ്ണൻ പ്രവേശിച്ച് പദാഭിനയം തുടരുകയും ചെയ്യുന്നു.]

തുടർന്ന് ജരാസന്ധൻ പദം ആടുന്നു.

പദം-രാഗം:ശങ്കരാഭരണം, താളം:മുറിയടന്ത
ജരാസന്ധൻ:
പല്ലവി:
"കിന്തു ഭോ ചൊന്നതും വാസുദേവ നീ"
അനുപല്ലവി:
"ഹന്ത തവ യദി ഭവതി ഭുജബലമധിക-
 ചടുലം സമരമയി കുരു"
ചരണം1:
"തണ്ടാർമാനിനിനാഥ നീ ഭീരുവെന്നതു
 പണ്ടെ ഞാനറിയുമല്ലോ
 അണ്ടർകോൻ തനയനിന്നതി ബാലൻ
 ചണ്ഡതരരണമതിഹ ചെയ്‌‌വാൻ
 ഇണ്ടൽ നഹി ഭീമനോടയി മമ"
{വാസുദേവാ, എടാ, നീ എന്താണ് പറഞ്ഞത്? കഷ്ടം! കരബലം നിനക്ക് അധികമായി ഉണ്ടെങ്കിൽ പെട്ടന്ന് എന്നോട് യുദ്ധം ചെയ്താലും. ലക്ഷ്മീകാന്താ, നീ ഭീരുവാണന്ന് പണ്ടേ ഞാൻ അറിയുന്നതാണ്. ഇന്ദ്രപുത്രൻ ഏറെ ബാലനാണ്. ഭീമനോട് ഘോരയുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിന് എനിക്ക് സംശയമില്ല.}

ഭീമൻ:
ചരണം2:
"വാരണായുതബലവാനിന്നു ഞാനെന്നു
 പാരം മനസി തേ ഗർവ്വം
 വീര സമരഭുവി കാൺക ബാഹുവീര്യം മേ
 വിരവിനൊടു രവിതനയപുരമതിൽ
 പരിചൊടാക്കുവനിന്നു നിന്നെ ഞാൻ"
പല്ലവി:
"കിന്തു ഭോ ചൊന്നതും മാഗധഭൂപ"
{ആനകൾക്കുതുല്യം ബലവാനാണ് ഞാൻ എന്ന് നിനക്കിന്ന് മനസ്സിൽ ഏറ്റവും ഗർവ്വുണ്ട്. വീരാ, എന്റെ കരവീര്യം യുദ്ധഭൂമിയിൽ കണ്ടുകൊൾക. ഞാൻ ഇന്നുനിന്നെ  വഴിപോലെ കാലപുരിക്കയയ്ക്കുന്നുണ്ട്. എടാ, മഗധരാജാ, എന്താണ് പറഞ്ഞത്?}

തുടർന്ന് ജരാസന്ധൻ യുദ്ധപ്പദം ആടുന്നു. കൃഷ്ണാർജ്ജുനന്മാർ നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.

യുദ്ധപ്പദം-രാഗം:പന്തുവരാളി, താളം:പഞ്ചാരി
ജരാസന്ധൻ:
ചരണം1:
"അതികുതുകം മേ വളരുന്നു
 മതിയിൽ നിന്നൊടു പൊരുതുവതിന്നു
 ഹതനായീടും നീ അരനിമിഷത്തിൽ
 അതു കരുതുക പവനതനയ"
പല്ലവി:
"ഏഹി ഭോ വൃകോദര വീരനെങ്കിൽ നീ
 യാഹി ഭീരുവെങ്കിലിന്നു മൈവ തേ ഭയം"
{നിന്നോട് പൊരുതുവാനായി എന്റെ മനസ്സിൽ കൗതുകം ഏറ്റവും വളരുന്നു. വായുപുത്രാ, നീ അരനിമിഷത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുമെന്ന് മനസ്സിലാക്കുക. വൃകോദരാ, നീ വീരനെങ്കിൽ വന്നാലും. ഭീരുവെങ്കിൽ ഓടിപ്പോ. നിനക്കു ഭയം വേണ്ടതന്നെ.}

ഭീമൻ:
ചരണം2:
"യുധിബലമിന്നു കാട്ടുക തേ ബഹു-
 വിധങ്ങളായുള്ള വചനങ്ങളലം
 അധികമായുള്ള മമ ബലം കാൺക നീ
 നിധനം ചെയ്തീടുവൻ നിന്നെ ഇന്നു ഞാൻ"
പല്ലവി:
"ഏഹിമാഗധേന്ദ്ര ഭോ വീരനെങ്കിൽ നീ"
{ബഹുവിധങ്ങളായുള്ള വാക്കുകൾ മതി. നിന്റെ ബലം ഇന്ന് യുദ്ധത്തിൽ കാട്ടുക. എന്റെ അധികമായുള്ള ബലം നീ കണ്ടുകൊള്ളുക. ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ ഹനിക്കുന്നുണ്ട്. എടാ, മാഗധേന്ദ്രാ, വീരനെങ്കിൽ നീ വാ.}

ജരാസന്ധൻ:
ചരണം3:
"കൊടിയഗദാഹതികൊണ്ടു നിന്നുടൽ
 പൊടിയതാക്കുവൻ കാണെടന്മൂഢ
 മടിയതിനില്ല മനസി മേ ശൃണു
 ഝടിതി വരിക നീ രണഭൂമിയിൽ"
("ഏഹി ഭോ വൃകോദര വീരനെങ്കിൽ നീ")
{എടാ, മൂഢാ, ശക്തിയേറിയ ഗദാപ്രഹരംകൊണ്ട് നിന്റെ ഉടൽ പൊടിയാക്കുന്നുണ്ട്, കണ്ടുകൊൾക. അതിന് എനിക്ക് മനസ്സിൽ മടിയില്ലെന്ന് അറിയുക. പെട്ടന്ന് നീ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വരിക.}

ശേഷം യുദ്ധവട്ടം-
ജരാസന്ധൻ രണ്ടു ഗദകൾ കാട്ടിയിട്ട് ഇഷ്ടമുള്ളത് എടുത്തുകൊള്ളുവാൻ ഭീമനോട് പറയുന്നു. ഭീമൻ പരിശോധിച്ച് ഒരു ഗദ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഭീമനും ജരാസന്ധനും ഗദായുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. ഇതിൽ ഭീമൻ പരാജിതനാകുന്നതോടെ ഇരുവരും മല്ലയുദ്ധത്തിലേയ്ക്ക് കടക്കുന്നു. ഭീമൻ വളരെ പ്രയാസപ്പെട്ട് ജരാസന്ധനെ നിലത്തുവീഴ്ത്തി ഒരു കാലിൽ ചവുട്ടിപ്പിടിച്ചുകൊണ്ട് മറ്റേക്കാലിൽ പിടിച്ച് ദേഹം വലിച്ചുകീറി രണ്ടാക്കിയിടുന്നു. ഇരുഭാഗങ്ങളും കൂടിച്ചേരുകയും ജരാസന്ധൻ എഴുന്നേറ്റുവന്ന് വീണ്ടും യുദ്ധമാരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരിക്കൽക്കൂടി ഭീമൻ ജരാസന്ധനെ വീഴ്ത്തി രണ്ടായി പിളർന്നിടുന്നു എങ്കിലും, വീണ്ടും ജീവിച്ച് എഴുന്നേൽക്കുന്ന ജരാസന്ധൻ യുദ്ധം തുടരുന്നു. ഈ സമയം പ്രവേശിക്കുന്ന അർജ്ജുനൻ ഭീമൻ കാണത്തക്കനിലയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ഒരു ഇല കീറി തലയും ചുവടും തിരിച്ചിട്ട് കാട്ടുന്നു. ഇതുകണ്ട് കാര്യം മനസ്സിലാക്കുന്ന ഭീമൻ ജരാസന്ധനെ വീണ്ടും വീഴ്ത്തി വലിച്ചുകീറി പകച്ചിടുന്നു. മുൻപോലെ കൂടിച്ചേരാനാകാത്തതിനാൽ ജരാന്ധന് പ്രാണഹാനി സംഭവിക്കുന്നു.
-----(തിരശ്ശീല)-----
പിന്നീട് തിരനീക്കുമ്പോൾ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഭീമാർജ്ജുനന്മാർക്കൊപ്പം പ്രവേശിച്ച് ജരാസന്ധനാൽ ബന്ധിതരായ രാജാക്കന്മാരെ മോചിപ്പിക്കുന്നതായും, ജരാസന്ധപുത്രനായ സഹദേവനെ മഗധയിലെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നതായും, രാജസൂയത്തിനാവിശ്യമായ ധനം സഹദേവനിൽ നിന്നും സമാഹരിക്കുന്നതായും ആടുന്നു.
ശ്രീകൃഷ്ണൻ:'എന്നാൽ നമുക്കിനി  ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേയ്ക്ക് മടങ്ങുകയല്ലേ?'
ഭീമാർജ്ജുനന്മാരുടെ അനുസരണകേട്ട് ശ്രീകൃഷ്ണൻ അവർക്കൊപ്പം നാലാമിരട്ടിയെടുത്ത് കലാശിക്കുന്നതോടെ പിന്നിലേയ്ക്ക് കാൽകുത്തിമാറി നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.

-----(തിരശ്ശീല)-----

തെക്കൻ രാജസൂയം ആറാം രംഗം

ജരാസന്ധനാൽ ബന്ധിതരായ രാജാക്കന്മാരേ ശ്രീകൃഷ്ണൻ മോചിപ്പിക്കുന്നതായ ഈ രംഗം സാധാരണയായി അവതരിപ്പിക്കുക പതിവില്ല.

തെക്കൻ രാജസൂയം ഏഴാം രംഗം

ജരാസന്ധവധാനന്തരം ശ്രീകൃഷ്ണൻ ധർമ്മപുത്രസമീപം ചെന്ന് 

രാജസൂയത്തിനായി ഒരുങ്ങിക്കൊള്ളുവാൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നതായ ഈ രംഗം 

സാധാരണയായി അവതരിപ്പിക്കുക പതിവില്ല.

തെക്കൻ രാജസൂയം എട്ടാം രംഗം

രംഗത്ത്-ധർമ്മപുത്രൻ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ, ഭീഷ്മർ(നീണ്ടവെള്ളത്താടി കെട്ടിയ രണ്ടാംതരം പച്ചവേഷം), അർജ്ജുനൻ, പൂജാബ്രാഹ്മണൻ(കുട്ടിത്തരം മിനുക്കുവേഷം)

ശ്ലോകം-മുഖാരി
"തസ്മിൻ യാഗേ പ്രവൃത്തേ നരപതിഷു ഹരിപ്രസ്ഥമഭ്യാഗതേഷു
 സ്വാസ്തീർണ്ണേഷ്വസനേഷു പ്രഥിതസമരവീര്യേഷു തേഷ്വാസിതേഷു
 കാസ്മൈ താമഗ്രപൂജാമഹമിഹ കരവാണീതി ധർമ്മാത്മജോfസൗ
 നത്വാ പ്രോവാച ദേവം ഗിരമതിസുകൃതീ തത്ര ഗംഗാതനൂജം"
{ആ യാഗം ആരംഭിക്കെ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിൽ എത്തിചേർന്നവരും ചൊൽക്കൊണ്ട യുദ്ധവീരന്മാരുമായ രാജാക്കന്മാർ നല്ലവണ്ണം വിരിക്കപ്പെട്ട ആസനങ്ങളിൽ ഇരുന്നപ്പോൾ ഏറ്റവും പുണ്യവാനായ ധർമ്മപുത്രൻ 'ഞാനിവിടെ ആർക്കായിട്ട് അഗ്രപൂജ ചെയ്യണം' എന്നുകരുതി ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മരെ വന്ദിച്ച് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.}

വലതുഭാഗത്തായി ശ്രീകൃഷ്ണനും ഇടതുഭാഗത്തായി ഭീഷ്മരും പീഠങ്ങളിലും, വലത്തുവശത്ത് മുന്നിലായി താഴെ പൂജാബ്രാഹ്മണനും ഇരിക്കുന്നു. ഭീഷ്മരുടെ സമീപമായി അർജ്ജുനനും രംഗമദ്ധ്യത്തിലായി ധർമ്മപുത്രനും നിൽക്കുന്നു. ഭീഷ്മപിതാമഹനെ വന്ദിച്ചിട്ട് ധർമ്മപുത്രൻ പദാഭിനയം ആരംഭിക്കുന്നു.

പദം-രാഗം:മുഖാരി, താളം:പഞ്ചാരി
ധർമ്മപുത്രൻ:
പല്ലവി:
"ജഹ്നുകന്യകാതനൂജ ഭോ നിഹ്നുത സകലവിമത
 നിൻപാദനീരജയുഗളം കൈവണങ്ങുന്നു ഞാൻ"
ചരണം1:
"ഇന്നിഹ വന്നൊരു ഭൂപമണികളിൽ
 നന്ദിയോടാരെ ഞാൻ പൂജിക്കേണ്ടു മുന്നം
 നന്നായ് ചിന്തിച്ചരുൾചെയ്യേണമെന്നോടു
 മന്നവമൗലിരത്നമേ പിതാമഹ"
{ഗംഗാപുത്രാ, സകലശത്രുക്കളേയും നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, അവിടുത്തെ പാദത്താമരകൾ രണ്ടിനേയും ഞാൻ കൈവണങ്ങുന്നു. ഇന്ന് ഇവിടെ വന്നവരായ രാജരത്നങ്ങളിൽ ആരേയാണ് ആദരവോടെ ഞാനാദ്യം പൂജിക്കേണ്ടത്? രാജാക്കന്മാരുടെ ശിരോരത്നമായുള്ളവനേ, പിതാമഹാ, നന്നായി ചിന്തിച്ചിട്ട് എന്നോട് അരുളിച്ചെയ്താലും.}

ഭീഷ്മർ:
ചരണം2:
"പത്മാവല്ലഭനായീടും ഭഗവാൻ
 പത്മനാഭനല്ലോ കൃഷ്ണനാകുന്നതും
 പത്മവിലോചനനിന്നിങ്ങിരിക്കവേ
 സത്മനി തേ രാജൻ കിന്തു സന്ദേഹവും"
പല്ലവി:
"മഹയമഹയ മധുനിഷൂദനം"
ചരണം3:
"വിശ്വരൂപനായീടുന്നതുമിവൻ
 വിശ്വനാഥനായ് പാലിക്കുന്നതിവൻ
 വിശ്വജീവസൃഷ്ടി ചെയ്യുന്നതുമിവൻ
 വിശ്വാതീതപരബ്രഹ്മമിവനല്ലോ"
ചരണം4:
"മത്സ്യകച്ഛപാദി രൂപം ധരിച്ചതും
 ചിത്സ്വരൂപനായീടുമിവനല്ലോ
 വത്സ നിന്നുടയ ഭാഗ്യം ചൊല്ലാവതോ
 സത്സഹായനിങ്ങെഴുന്നള്ളിയതോർത്താൽ"
{ലക്ഷ്മീകാന്തനായ ഭഗവാൻ പത്മനാഭൻ തന്നെയാണ് കൃഷ്ണനായിരിക്കുന്നത്. ആ താമരക്കണ്ണൻ ഇവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ സന്മനസ്സായ രാജാവേ, നിനക്കിന്ന്  എന്തിന് സംശയം? മധുനിഷൂദനനായ ശ്രീകൃഷ്ണാ, ശോഭിച്ചാലും, ശോഭിച്ചാലും. വിശ്വരൂപനാകുന്നതും ഇവനാണ്. ലോകനാഥനായി പരിപാലിക്കുന്നതും ഇവനാണ്. ലോകത്തിൽ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതും ഇവനാണ്. ലോകാതീതമായ പരബ്രഹ്മം ഇവൻ തന്നെയാണ്. മത്സ്യകൂർമ്മാദികളായ രൂപം ധരിച്ചതും ചിത്സ്വരൂപനാകുന്ന ഇവൻ തന്നെയാണ്. വത്സാ, സത്ജനസഹായിയായ ഇദ്ദേഹം ഇവിടെ എഴുന്നള്ളിയത് വിചാരിച്ചാൽ നിന്റെ ഭാഗ്യം പറയാവതല്ല.}

ശേഷം ആട്ടം-
ധർമ്മപുത്രൻ ഭീഷ്മരുടെ നിദ്ദേശം മാനിച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണനെ വണങ്ങിയിട്ട്, ബ്രാഹ്മണനെക്കൊണ്ട് യഥാവിധി കാൽകഴുകിച്ച് പൂജ ചെയ്യിക്കുന്നു. ഗായകർ ദണ്ഡകം ആലപിക്കുന്നു.

ദണ്ഡകം-
"ദേവവ്രതസ്യ ഗിരമേവം നിശമ്യ നര-
 ദേവോപി ദേവവരതുല്യൻ
 ദേവമഥ കൃഷ്ണം‌__താവദരിജിഷ്ണും__
 കേവലമസൗ സപദി പാവനസലീലമമു-
 മേവ വിരവൊടു നുതികൾ ചെയ്തു;

 പാദാരവിന്ദമവനാദായ മൂർദ്ധ്നി സഹ
 മോദേന നീതിഗുണശാലീ
 മാധവമമേയം__സാദരമമായം__
 സൂദിതസുരാരിചയമാദിപുരുഷം ഹരിയെ
 വേദവിദഹോ നുതികൾ ചെയ്തു;

 വാനോർ തദാ കുസുമമാനന്ദമോടവർകൾ
 ദീനംവെടിഞ്ഞഥ ചൊരിഞ്ഞു
 കനകനിഭചേലേ__വിനതജനപാലേ__
 മുനിനികരമഴകിനൊടു മനസി ബഹുകുതുകമൊടു
 വനജനയന നുതികൾ ചെയ്തു;

 ആലംബനം ഭുവനജാലസ്യ കൃഷ്ണമപി
 സോലന്നിരീക്ഷ്യ മുദിതാത്മാ
 കലിതമൃദുഹാസം__ജലദസമഭാസം__
 വലമഥനസദൃശനരികുലദലനശതനുജൻ
 നലമൊടു വണങ്ങി നുതിചെയ്തു"
{ഭീഷ്മരുടെ ഇപ്രകാരമുള്ള വാക്കുകൾകേട്ട് ബ്രാഹ്മണർ ദേവേന്ദ്രതുല്യനും, ശത്രുനാശകനായ ജിഷ്ണുവുമായ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗവാനെ പൂജിച്ചു. നീതിഗുണശാലിയായ ധർമ്മപുത്രൻ അമേയനും, മാധവനും, മായമില്ലാത്തവനും, അസുരനാശകനും, ആദിപുരുഷനുമായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദത്താമരകളെ ശിരസ്സിൽ ചേർക്കുകയും വേദവിധിപ്രകാരം പൂജിക്കുകയും ചെയ്തു. ദേവന്മാർ അപ്പോൾ അലസതവെടിഞ്ഞ് ആനന്ദത്തോടെ പുഷ്പങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞു. മുനികളും മനസ്സിൽ ഏറ്റവും സന്തോഷത്തോടെ പീതാബരധാരിയും, വണങ്ങുന്ന ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവനുമായ ആ താമരക്കണ്ണനെ ഭംഗിയായി പൂജിച്ചു. ലോകത്തിലെ സകലജീവജാലങ്ങൾക്കും ആലംബനമായുള്ളവനും, കാർമേഘവർണ്ണത്തോടെ ശോഭിക്കുന്നവനുമായ ശ്രീകൃഷ്ണനാകട്ടെ ഇതെല്ലാം സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് സന്തോഷവാനായി മന്ദഹാസം പൊഴിച്ചു. ഇന്ദ്രതുല്യനും, ശത്രുക്കൂട്ടത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും, ശന്തനുപുത്രനുമായ ഭീഷ്മരും ശ്രീകൃഷ്ണനെ വണങ്ങി നന്നായി സ്തുതിച്ചു.}

-----(തിരശ്ശീല)-----

തെക്കൻ രാജസൂയം ഒൻപതാം രംഗം

രംഗത്ത്- ധർമ്മപുത്രൻ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ, പൂജാബ്രാഹ്മണൻ, അർജ്ജുനൻ, ഭീഷ്മർ, ശിശുപാലൻ(ഒന്നാംതരം ചുവന്നതാടിവേഷം)

ശ്ലോകം-രാഗം:കേദാരഗൗളം
"ചൈദ്യോപി രൂക്ഷതരചക്ഷുരതീവ രോഷാ-
 ദാദ്യസ്യ പൂജനവിധിം സ നിരീക്ഷ്യ വീര:
 സാക്ഷേപമേവമവദൽ സ്വയമുത്ഥിതസ്സൻ
 സാക്ഷാദസന്മകുടഹീരവരോ ദുരാത്മാ"
{ദുർജ്ജനാഗ്രഗണ്യനും ദുരാത്മാവുമായ ആ ശിശുപാലൻ അഗ്രപൂജയെ കണ്ടിട്ട് കോധത്താൽ അതിരൂക്ഷങ്ങളായ കണ്ണുകളോടുകൂടിയവനായി എഴുന്നേറ്റ് ആക്ഷേപത്തോടുകൂടി പറഞ്ഞു.}

ശിശുപാലന്റെ വീരരസപ്രധാനമായ തിരനോട്ടം-
ശിശുപാലന്റെ ആട്ടം-
-----(തിരശ്ശീല)-----
വീണ്ടും തിരനീക്കുമ്പോൾ പൂജാബ്രാഹ്മണൻ വലത്തുഭാഗത്തായി പീഠത്തിലിരിക്കുന്ന ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ കാൽ കഴുകി അഗ്രപൂജചെയ്യുന്നു. ഭീഷ്മർ ഇടതുഭാഗത്തായി പീഠത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. കൃഷ്ണനുപിന്നിലായി ധർമ്മപുത്രനും ഭീഷ്മർക്കുസമീപമായി വില്ലുകുത്തിപ്പിടിച്ച് അർജ്ജുനനും നിൽക്കുന്നു. രംഗമദ്ധ്യത്തിലൂടെ എടുത്തുകലാശത്തോടെ പ്രവേശിക്കുന്ന ആയുധധാരിയായ ശിശുപാലൻ മുന്നോട്ടുവരുന്നതോടെ ശ്രീകൃഷ്ണന് അഗ്രപൂജചെയ്യുന്നത് കണ്ട് ആശ്ചര്യപ്പെടുകയും, പെട്ടന്ന് കോപിഷ്ഠനാവുകയും ചെയ്യുന്നു.
ശിശുപാലൻ:(ധർമ്മപുത്രനെ നോക്കി പുഛിച്ചിട്ട്)'ഈ യോഗ്യന്മാർ ഇവിടെ ഇരിക്കെ ഈ നിസ്സാരനായ യാദവനേയോ നീ പൂജിക്കേണ്ടത്? എന്തു ധിക്കാരമാണിത്? ഇത് മാനമുളളവർ പൊറുക്കുമോ? നോക്കിക്കോ'
നാലാമിരട്ടിയെടുത്ത് കലാശിച്ചിട്ട് ശിശുപാലൻ പദാഭിനയം ആരംഭിക്കുന്നു.

ശിശുപാലന്റെ പദം-രാഗം:കേദാരഗൗളം, താളം:ചെമ്പട
പല്ലവി:
"ശൃണുത ഗിരം മേ സർവ്വയൂയം"
അനുപല്ലവി:
"ധരണീപതി ധർമ്മജനിഹ ചെയ്തൊരു
 ധരണീപതിഹേളനമിന്നോർത്താൽ
 കരളതിലിന്നു മമ വളരുന്നു കോപമേറ്റം
 വിരവിലൊരു ഗോപാലം വരിച്ചതുമഗ്രേ കാൺക"
ചരണം1:
"ഗോപകുലത്തിലിവൻ വളർന്നതും പിന്നെ
 ഗോപികമാർവീട്ടിൽ വെണ്ണകവർന്നതും ചില
 ഗോപരമണിമാരെപ്പുണർന്നതും ഭൂപചിഹ്നമില്ലാത്തതും
 താപം നൽകിയതും മാതുലനു താപം പൂതനയ്ക്കങ്ങു നൽകിയതും
 കാപട്യംകൊണ്ടിവൻ വൈദർഭിയെ വേട്ടതും നല്ല
 ഭൂപന്മാരിരിക്കവേ യാദവനെപ്പൂജിക്ക
 കോfപി ചെയ്കയില്ലേവം ഭൂപതിവരരേ"
ചരണം2:
"ജാതിയിന്നതെന്നിവനറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ പിന്നെ
 ജാതിധർമ്മമിവനിന്നതെന്നുമുണ്ടോ ഇന്നു
 പാതകപുണ്യങ്ങളെന്നതിവനുണ്ടോ നീതിയറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ
 സ്ഥീതകർമ്മവുമുണ്ടോ പൂജനീയന്മാർ നിങ്ങളുമനുവദിച്ചിട്ടുണ്ടോ
 വീതഖേദമിവനെ ആരാനും കണ്ടിട്ടുണ്ടോ
 ജാതഗുണനെന്നതുമാരാനും കേട്ടിട്ടുണ്ടോ
 വീതമര്യാദനെന്നും സാദരം ബോധിക്കേണം"
{എല്ലാരാജാക്കന്മാരും എന്റെ വാക്കു് കേൾക്കുക. ധർമ്മപുത്രരാജൻ ഇവിടെ ചെയ്തൊരു രാജാവഹേളനം ഓർത്താൽ ഇന്ന് എന്റെ മനസ്സിൽ കോപം ഏറ്റവും വളരുന്നു. അഗ്രപൂജയ്ക്കായി ഒരു ഗോപാലനെ വരിച്ചത് നന്നായി കാണുക. രാജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഇവൻ ഗോപകുലത്തിൽ വളർന്നതും, പിന്നെ ഗോപികമാരുടെ വീട്ടിലെ വെണ്ണകവർന്നതും, ചില ഗോപികമാരെ പുണർന്നതും, ഇവന് രാജാവകാശം ഇല്ലാത്തതും, അമ്മാവനേയും പൂതനയേയും വധിച്ചതും, ചതിയിലൂടെ ഇവൻ രുഗ്മിണിയെ വിവാഹം കഴിച്ചതുമെല്ലാം അറിവുള്ള ആരെങ്കിലും, നല്ല രാജാക്കന്മാർ ഇരിക്കെ ഇപ്രകാരം ഈ യാദവനെ പൂജിക്കുമോ? ഇവൻ എന്തു ജാതിയാണന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ? പിന്നെ ഇവന് ഇന്നജാതിധർമ്മം എന്നുണ്ടോ? ഇന്നിവന് പുണ്യപാപങ്ങൾ എന്നതുണ്ടോ? ഇവന് നീതിയും ശുദ്ധികർമ്മവും ഉണ്ടോ? പൂജനീയരും നീതിമാന്മാരുമായ നിങ്ങൾ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ദുഃഖമില്ലാതെ ഇവനെ ആരെങ്കിലും കണ്ടിട്ടുണ്ടോ? ഗുണവാനാണെന്ന് ആരെങ്കിലും കേട്ടിട്ടുണ്ടോ? ഇവൻ മര്യാദയില്ലാത്തവനാണെന്നും നന്നായി മനസ്സിലാക്കണം.}

ശിശുപാലൻ പദം കലാശിപ്പിക്കുന്നതോടെ ഈശ്വരദൂഷണം കേട്ട് സഹിയാഞ്ഞ് കോപിഷ്ഠനായിതീർന്ന അർജ്ജുനൻ ശിശുപാലനെ പോരിനു വിളിക്കുന്നു. അർജ്ജുനൻ പദാഭിനയം ആരംഭിക്കുന്നതോടെ ധർമ്മപുത്രനും ശ്രീകൃഷ്ണനും ബ്രാഹ്മണനും ഭീഷ്മരും രംഗത്തുനിന്നും നിഷ്ക്രമിക്കുന്നു.

പോരുവിളിപ്പദം-രാഗം:സാരംഗം, താളം:ചെമ്പട(മൂന്നാം കാലം)
അർജ്ജുനൻ:
പല്ലവി:
"ഗാഢമിന്നു വാടാ രണത്തിനു ചേദിഭൂപ ഖേടാ"
അനുപല്ലവി:
"ചാടുവാദമിന്നു ചെയ്ത നീ മമ പാടവങ്ങൾ കാണെടാ നൃപകീടാ"
ചരണം1:
"വളരെയുണ്ടു ഗർവ്വം നിനക്കതുകളവതിന്നു സർവ്വം
 നളിനനയനദൂഷണങ്ങൾ ചൊന്നനിൻ
 ഗളമരിഞ്ഞു കളവനില്ല സംശയം"
{നിന്ദ്യനായ ചേദിരാജാ, ഇന്ന് കടുത്തയുദ്ധത്തിനു് വാടാ. രാജകീടാ, മനോഹരമായി വാദിച്ച നീ എന്റെ പാടവങ്ങൾ കാണെടാ. നിനക്ക് വളരെ ഗർവ്വമുണ്ട്. അതെല്ലാം ഇന്ന് കളയുന്നുണ്ട്. ശ്രീകൃഷ്ണനെ ദുഷിച്ച് പറഞ്ഞ നിന്റെ കഴുത്ത് അരിഞ്ഞുകളയുന്നുണ്ട്. അതിന് സംശയമില്ല.}

ശിശുപാലൻ:
ചരണം2:
"ചണ്ഡവീരസോഢാ ബല കിം പാണ്ഡുതനയ മൂഢ
 ഭിണ്ഡിപാലതാഡനങ്ങൾകൊണ്ടു നിൻ
 കണ്ഠമിന്നു ഖണ്ഡയാമി ഷണ്ഡ"
പല്ലവി:
"ഗാഢമിന്നു വാടാ രണത്തിനു ധീരനെങ്കിൽ മൂഢ"
{ബലവാന്മാരുടെ വീര്യത്തെ സഹിക്കാൻ ശക്തിയില്ലാത്തവനേ, പാണ്ഡുപുത്രാ, മൂഢാ, എന്താണ്? ഷണ്ഡാ, അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് നിന്റെ കഴുത്തറുക്കുന്നുണ്ട്. മൂഢാ, ധീരനെങ്കിൽ ഇന്ന് കടുത്തപോരിനായി വാടാ.}

അർജ്ജുനൻ:
ചരണം3:
"ശക്രനന്ദനൻ ഞാനഹോ രിപുചക്രസൂദനൻ കേൾ
 ശക്രവൈരിലോകമതൊരുമിച്ചിഹ
 വിക്രമങ്ങൾചെയ്കിലുമിതു ഫലിയാ"
("ഗാഢമിന്നു വാടാ രണത്തിനു ചേദിഭൂപ ഖേടാ")
{ഹോ! ഇന്ദ്രപുത്രനായ ഞാൻ ശത്രുക്കൂട്ടങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനാണ്. അസുരലോകംതന്നെ ഒരുമിച്ചിവിടെ പരാക്രങ്ങൾ ചെയ്യുകിലും അത് ഫലിക്കുകയില്ലെന്ന് അറിയുക.}

ശിശുപാലൻ:
ചരണം4:
"ചിത്രമെന്നു ചൊല്ലാം മനോരഥമത്ര നിന്റെയെല്ലാം
 വൃത്രനാദിദേവവൈരിനിവഹം
 അത്ര വന്നുസമരമിന്നു ചെയ്യുമോ?"
("ഗാഢമിന്നു വാടാ രണത്തിനു ധീരനെങ്കിൽ മൂഢ")
{നിന്റെ മനോവിചാരമെല്ലാം ഏറ്റവും വിചിത്രമാണന്ന് പറയാം. അസുരക്കൂട്ടം ഇവിടെവന്ന് ഇന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യുമോ?}

ശേഷം ആട്ടം-
അർജ്ജുനനും ശിശുപാലനും ക്രമത്തിൽ പോരുവിളിച്ച് യുദ്ധത്തിനു തയ്യാറെടുക്കവെ ശ്രീകൃഷ്ണൻ വിശ്വരൂപം ധരിക്കുന്നു(ശംഖുചക്രധാരിയായി രംഗമദ്ധ്യത്തിൽ പിന്നിലായി പീഠത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് തിരതാഴ്ത്തുന്നു). ശ്രീകൃഷ്ണൻ സുദർശനചക്രം^ ശിശുപാലന്റെ ഗളത്തിൽ ചേർത്ത് അവനെ വധിക്കുന്നു.
-----(തിരശ്ശീല)-----

[^ശ്രീകൃഷ്ണൻ സ്മരിക്കുമ്പോൾ സുദർശ്ശനം(ചുവന്നതാടിവേഷം) രംഗത്ത് പ്രവേശിക്കുകയും ശിശുപാലനെ വധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായാണ് ആട്ടക്കഥയിലുള്ളത്. എന്നാൽ സാധാരണയായി അത് പതിവില്ല.]

-----(ധനാശി)-----

ധനാശിശ്ലോകം-
"പ്രശമിതഭവദാഹം ഭക്തസർവാത്ഥദേഹം
 പ്രണതസുരസമൂഹം പാലിതാശേഷമാഹം
 ശിഥിലിതനതമോഹം ശേഷവിന്യസ്തദേഹം
 കിമപി ഗരുഡവാഹം ജ്യോതിരീഡേ സദാഹം"

തെക്കൻ രാജസൂയം പത്താം രംഗം

സുഹൃത്തായ ശിശുപാലന്റെ മരണം അറിഞ്ഞ് വേണൂദാരിയും കിങ്കരരും നേരിടാനെത്തുന്നതും, അവരെ ബലരാമൻ യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കുന്നതുമായ 

അന്ത്യരംഗം സാധാരണയായി അവതരിപ്പിക്കുക പതിവില്ല.